Gwasanaeth Cenedlaethol yng Nghymru

O bryd i’w gilydd, efallai y byddwch yn clywed y term “Gwasanaeth Cenedlaethol” mewn rhaglenni teledu, dogfennau, neu mewn sgyrsiau ac ar gyfryngau cymdeithasol. I lawer o bobl heddiw, yn enwedig pobl ifanc, gall y term hwn ymddangos yn anghyfarwydd neu’n aneglur. 

Fodd bynnag, os edrychwn yn ôl ar y cyfnod rhwng 1947 a 1963 yng Nghymru ac ar draws y DU, roedd Gwasanaeth Cenedlaethol yn rhan bwysig o fywyd bob dydd. Yn ystod y cyfnod hwn, roedd yn ofynnol i lawer o ddynion ifanc dreulio cyfnod yn gwasanaethu yn y lluoedd arfog. O ganlyniad, roedd Gwasanaeth Cenedlaethol yn rhan gyffredin o gymdeithas ac yn aml yn cael ei drafod o fewn teuluoedd, gweithleoedd a chymunedau lleol. 

Roedd ei effaith yn ymestyn ymhell y tu hwnt i’r rhai a wasanaethodd. Gallai ddylanwadu ar fywyd teuluol, cyfeillgarwch, cyfleoedd gwaith, a dewisiadau bywyd yn y dyfodol. Roedd pobl a chymunedau’n profi Gwasanaeth Cenedlaethol mewn ffyrdd gwahanol, yn dibynnu ar eu hamgylchiadau a’u profiadau. 

Heddiw, mae gan lawer o bobl yng Nghymru gysylltiadau personol neu deuluol â Gwasanaeth Cenedlaethol. Mae rhai’n cofio eu profiadau eu hunain, tra bod eraill yn cofio straeon gan aelodau o’u teulu neu’u cymuned. Mae’r straeon hyn yn ein helpu i ddeall y gorffennol, ac i archwilio sut mae bywyd yng Nghymru wedi newid dros amser, yn ogystal â’r hyn sydd wedi parhau’n bwysig i bobl a chymunedau—gan gefnogi’r syniad o gynefin. 

Mae Archif Cyn-filwyr Gorllewin Cymru (WWVA) yn adnodd gwerthfawr ar gyfer dysgu am y profiadau hyn. Cafodd ei sefydlu yn 2019 ac mae ar gael ar Casgliad y Werin Cymru. Mae’r archif yn cynnwys cyfweliadau, ffotograffau a dogfennau gan bobl yng Nghymru a wasanaethodd yn y lluoedd arfog yn ystod yr 20fed ganrif. 

Mae dros 1,500 o eitemau ar gael, y gall ysgolion eu defnyddio i gefnogi dysgu am hanes, hunaniaeth a chymuned. Mae’r archif yn parhau i dyfu ac wedi ennill gwobrau cenedlaethol am ei gwaith wrth gadw’r straeon pwysig hyn. 

Cysyniadau Allweddol: 

• Y Dyniaeathau
• Iechyd a Llesiant
• Ieithoedd, Llythrennedd a Chyfathrebu
• Dysgu Gydol Oes