arrowbookcheckclosecommentfacebookfavourite-origfavouritegooglehomeibapdfsearchsharespotlighttwitterwelsh-government

Rhan 2 - Yr Arcaris

Eitemau yn y stori hwn

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Teulu Arcari, Abertawe

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Cascarini and Capaldi Café, Abertawe

Mam-gu a Tad-cu

Daeth fy nhad-cu a fy mam-gu, Sabatino ac Angela Rosa Arcari (Grilli gynt) i'r DG yn niwedd yr 1880au, gan ymgartrefu yn y lle cyntaf o amgylch ardal Caint. Fel nifer o deuluoedd eraill ar y pryd, daetrhant yma i ddianc rhag sychder, prinder bwyd a thlodi yn eu mamwlad. Mae'r rhan fwyaf o'r teuluoedd yn y lluniau hyn yn dod o dde'r Eidal a'r ardaloedd o amgylch Dyffryn Comino, ac yn arbennig felly Picinisco,pentref bach hyfryd ar ben mynydd yng nghanol mynyddoedd Abruzzo, sy'n ffinio â'r Parc Cenedlaethol. Er bod rhai perchnogion caffis yn Abertawe yn dod o ranbarthau mwy gogleddol, yn groes i'r gred boblogaidd, daeth nifer fawr hefyd o ardaloedd yn yr Eidal i'r de o Rufain.

Dechreuasant fusnes a oedd yn cyd-fynd gyda'r tymhorau, gan fynd ag organ gasgen o gwmpas yn y gaeaf a hufen iâ mewn cers llaw yn yr haf, yn enwedig ar draeth Whitstable. Roedd nai Angela Rosa, Michael Grilli, hefyd yn mynd a chert llaw o gwmpas y traeth. Fel y rhan fwyaf o'r Eidalwyr a ddaeth yma, nid yn unig oedden nhw'n entrepreneuraidd ond roeddent hefyd yn uchelgeisiol iawn. Aethant ati i gynilo pob ceiniog allen nhw hyd nes roedden nhw'n gallu gwireddu eu breuddwyd o fod yn berchen ar eu busnes eu hunain.

Symudodd y ddau i Dreforys yn nechrau'r 1900au i agor caffi ar Woodfield Street, nid nepell o gaffi chwaer Sabatino, Nascenza Pompa a'i gŵr, Ferdinando. Aeth brawd arall, Giuseppe yn gyntaf i Ferthyr gyda'i wraig, Domenica d Ambrosio, ac yna ymgartrefodd yn Glasgow, lle agorodd gaffi prysur a phoblogaidd iawn, The Central ar Stryd Sauchiehall.

Ar ôl ychydig o flynyddoedd, symudodd Sabatino ac Angela Rosa i'r Palas Cafe; ar y Stryd Fawr, gyferbyn â'r theatr. Roedd disgwyl i'r teulu cyfan helpu yn y busnes. Byddai eu merched, Adelina a Serafina (Sophie), yn mynd â hufen iâ i'r theatr i'w werthu yn ystod cyfnod eglwyl tra bod y meibion a'r ferch-yng-nghyfraith yn helpu yn y caffi. Byddai hyd yn oed yr ieuengaf, (fy nhad) yn 7 oed, yn codi rhwng 3 a 4 y bore i helpu i wneud yr hufen iâ ar gyfer y diwrnod oedd i ddod, cyn mynd i ysgol St Joseph's Convent School. Byddai'r caffi yn agor am 5 y bore ar gyfer gweithwyr y rheilffordd a gweithwyr eraill, ac yn cau tua hanner nos. Roedd y teulu yn cael eu parchu a'u caru gan bawb a oedd yn cwrdd â nhw ac fe wnaethon nhw lawer o ffrindiau yng Nghymru, yn arbennig felly gan fod nifer o'u plant wedi priodi i deuluoedd Cymreig.

Roedd y busnesau yn ffynnu hyd nes daeth blynyddoedd y rhyfel, ond dechreuodd galwad " Coler the lot " Churchill, sy'n cyfeirio at garcharu mewnfudwyr,droi'r llanw i'r cyfeiriad arall. Cafodd caffis eu difrodi a'u difa, ac roedd y diweddar cyn Arglwydd Faer Abertawe, Charles Thomas, yn gallu dwyn i gof fod Caffi Cascarini (rhagflaenydd Joe's) yn Fabian Street, sef Fabian Way erbyn hyn, yn un o'r rhai ddaeth dan fygythiad torf wyllt. Achubwyd hwy gan grŵp o weithwyr dociau a oedd yn gwsmeriaid rheolaidd yn y caffi ac yn a oedd yn benderfynol o ddiogelu Miss Cascarini ar bob cyfrif. Ffurfiasant rwystr dynol amddiffynnol o flaen y caffi. Goroesodd y caffi tan yr 1960au pan wnaed gorchymyn prynu gorfodol i alluogi lledaenu'r ffordd.

Yn y cyfamser, fe wnaeth y teulu Arcari roi'r gorau i'w busnesau, ac yn ddiweddarach buont yn byw yn Ormesby Terrace, ac wedyn Wern Fawr Road. Ffurfiodd nifer o'r Eidalwyr gerddorfa acordion boblogaidd iawn, a bud Francesco Arcari (mab ieuengaf Sabatino), ei frodyr Alfonso a Luigi, Len Demarco ac eraill yn aelodau ohoni.

Cofnodwyd yr hanes gan Anita Arcari, ar gyfer casgliad y Werin Cymru Chwefror 2020


Darllenwch Rhan 3 yma: www.casgliadywerin.cymru/story/1366481

Sylwadau (0)

Rhaid mewngofnodi i bostio sylw