Pentref Portmerion, 1969.
Dyluniwyd a chynlluniwyd Portmeirion gan y pensaer enwog Syr Clough Williams-Ellis (1883-1978) wedi iddo brynu'r stad, Aber Iâ ar y pryd, ym 1926. Cafodd y pentref ei greu'n fwriadol a datblygodd dros sawl degawd ac roedd adeiladau'n cael eu hychwanegu o hyd yn y 1970au. Mae'r pentref, wedi'i adeiladu mewn ac o amgylch cwm bach yn agor ar yr aber, yn cynnwys gwesty a bythynnod, gyda siopau ac adeiladau cyhoeddus, wedi'u trefnu o amgylch sgwâr canolog agored sy'n ardd gyhoeddus. Mae'r pentref o un cyfnod (canol yr ugeinfed ganrif), ond mae'n amrywiol o ran arddulliau, yn ymgorffori elfennau pensaernïol o amrediad eang o gyfnodau ac o sawl gwlad. Oherwydd natur serth y safle mae rhan fwyaf yr adeiladau'n cael eu harddangos ar ochr y bryn. Am y rheswm hwn mae'r olygfa orau o'r pentref o'r môr, lle gwelwyd y safle am y tro cyntaf gan ei grêwr, Clough Williams-Ellis.
Mae'r adeiladau'n gasgliad o ffantasïau a grêwyd gan Williams-Ellis. Mae Portmeirion yn aml yn cael ei alw'n 'Eidalaidd', ond nid yw hynny'n ddisgrifiad cywir na digonol. Mae'r arddull mewn gwirionedd yn gymysgedd o lawer o wahanol elfennau a oedd yn digwydd apelio i Williams-Ellis, a mewnforiwyd rhai o'r adeiladau, neu rannau ohonynt, o leoedd eraill a'u hail-godi yma. Cynhaliwyd 'Cartref ar gyfer Adeiladau Syrthiedig', lle cadwyd tameidiau pensaernïol a darnau o adeiladau nes y gallent gael eu hymgorffori i mewn i ryw adeiledd newydd. Cadwyd a thrawsnewidiwyd y tŷ gwreiddiol o ganol y bedwaredd ganrif ar bymtheg, Aber Iâ, hefyd, ynghyd â'i adeiladau allan. Mae cymeriad swrreal y pentref, o le daw llawer o'i swyn, yn deillio o'r adeiladau'n bennaf, ond mae tyfiant ffrwythlon planhigion, yn enwedig llwyni blodeuog, yn cwblhau'r awyrgylch egsotig.