arrowbookcheckclosecommentfacebookfavourite-origfavouritegooglehomeibapdfsearchsharespotlighttwitterwelsh-government

Gellir lawrlwytho cynnwys at ddefnydd anfasnachol, megis defnydd personol neu ar gyfer adnoddau addysgol.
Ar gyfer defnydd masnachol cysyllwch yn uniongyrchol gyda deilydd yr hawlfraint os gwelwch yn dda.
Darllenwch fwy am y Drwydded Archif Greadigol.

Delwedd 1:Download link to the full resolution of image number 1
full resolution of image 1
Delwedd 2:Download link to the full resolution of image number 2
full resolution of image 2

Disgrifiad

Cricieth - Tylwyth teg Ystumcegid.

Ar gyrion Cricieth, ar y ffordd i Gwm Pennant, mae fferm Ystumcegid. Nid yw'n bell o adfeilion y plasty Cefn y Fan a losgwyd i lawr gan Owain Glynd?r. Mae enw'r fferm yn deillio o'r geiriau Ystum, tro yn yr afon a Cegid, planhigyn gwenwynig (Hemlock yn Saesneg). Mewn rhai hen ddogfennau fe'i henwir Ystumcuddiedig. Mae cromlech yma; y cerrig sy'n weddill o dwmpath claddu hynafol. Cysylltodd gwerin y wlad, yn yr oes a fu, y strwythurau hyn â thylwyth teg ac mae nifer o straeon yn bodoli. Mewn un chwedl fe’i gelwir y gromlech yn “Coeten Arthur” (Arthur’s Quoit yn Saesneg) yn cyfeirio at gêm a chwaraewyd gan y Brenin Arthur. Un diwrnod roedd y ffermwr, nad ydym yn gwybod ei enw, yn cerdded wrth yr afon pan ddaeth ar draws cylch o frwyn. Fe’i ciciodd ar ddamwain gan darfu ar rai tylwyth teg a oedd yn dod allan i ddawnsio. Fe wnaethant ei ysbrydoli i fyw i ffwrdd ymysg ei gilydd a gwnaeth am ychydig. Syrthiodd mewn cariad ag un o'r tylwyth teg a'i phriodi ond roedd eisiau dychwelyd i wlad bodau dynol. Cytunodd ei wraig ond dim ond ar yr amod nad oedd byth yn cyffwrdd â haearn a phe bai'n gwneud, byddai'n dychwelyd i wlad y tylwyth teg. Gyda'r gyd-ddealltwriaeth hon aethant yn ôl i'w gartref yn Ystumcegid lle buont yn byw yn hapus am nifer o flynyddoedd ac roedd ganddynt sawl plentyn. Un diwrnod roedd yn paratoi ei staliwn afreolus i fynd i'r ffair ym Mhenmorfa ond roedd yn cael trafferth. Pan geisiodd daflu'r ffrwyn dros ben y ceffyl fe fethodd, a tharodd y ffrwyn haearn ei wraig. Roedd hi'n drist iawn ac yn poeni am ei phlant a chyn iddi ddiflannu adroddodd y gerdd ganlynol. “Rhag bod oerfel ar fy mab, Yna rhowch arno gòb ei dad; Rhag bod yr un teg yn teimlo’r oer, Rhoddwch arni bais ei mam”. Dywedwyd bod yna lawer o ddisgynyddion y cwpl hwn yn yr ardal. Ar ddiwrnod Ffair Penmorfa pe bai anghydfod yn codi a bod yna deimlad drwg neu hyd yn oed ymladd, byddai pobl yn sarhau’r rheini o Gwm Pennant trwy gyfeirio atynt fel “Belsiaid” sef hanner tylwyth teg, hanner dynol â chroen melyn a gwallt tywyll.

Sylwadau (0)

Rhaid mewngofnodi i bostio sylw