arrowbookcheckclosecommentfacebookfavourite-origfavouritegooglehomeibapdfsearchsharespotlighttwitterwelsh-government

Gellir lawrlwytho cynnwys at ddefnydd anfasnachol, megis defnydd personol neu ar gyfer adnoddau addysgol.
Ar gyfer defnydd masnachol cysyllwch yn uniongyrchol gyda deilydd yr hawlfraint os gwelwch yn dda.
Darllenwch fwy am y Drwydded Archif Greadigol.

Delwedd 1:Download link to the full resolution of image number 1
full resolution of image 1

Disgrifiad

Cricieth – Y Storm Enfawr 1927.

Ar waelod y bryn, ar ochr ddwyreiniol y castell, mae ardal o'r enw Abermarchnad a oedd, fel yr awgryma'r enw, lle cynhaliwyd marchnadoedd cynnar. Mae pentir y castell yn rhoi rhywfaint o gysgod a dyma le y glaniwyd cychod pysgota a llongau bach. Mae Afon Cwrt yn gwagio i'r môr yma ar ôl gyrru olwyn y felin, roedd yna sied ar gyfer ysmygu penwaig ac yn ddiweddarach adeiladwyd odyn galch. Ar gronni tir, a adeiladwyd yn ôl pob tebyg trwy glirio clogfeini oddi ar y traeth, roedd dau neu dri bwthyn a stordy. Yn 1867 cyrhaeddodd y rheilffordd a datblygodd y dref fel cyrchfan i dwristiaid. Adeiladodd William Watkins o Muriau Min y Môr ar gyfer yr ymwelwyr ym 1877 ac yn Abermarchnad adeiladodd floc o ddeg t? i'w ychwanegu at ddau o'r bythynnod gwreiddiol i ddarparu ar gyfer y gweithwyr oedd yn adeiladu'r gyrchfan newydd. Roedd pysgotwyr a morwyr yn byw yma hefyd. Roedd deuddeg teulu yn byw yn y gymuned fach hon ar y dechrau ond dymchwelwyd dau o'r bythynnod gwreiddiol yn ddiweddarach. Roedd y teuluoedd hyn i golli eu cartrefi mewn storm aruthrol ym 1927. Nid oedd y gwasgedd isel a symudodd yn gyflym i mewn ar 27/28 Hydref yn arbennig o isel ar 971mb. Y cynnydd cyflym yn y gwasgedd tu ôl i'r system, a ddatblygodd raddiant serth a dwys iawn a achoswyd gan symudiad cyflym y system arweiniodd at wyntoedd grymus y storm. Achosodd hyn ynghyd â llanw mawr “ymchwydd storm”. Roedd yn amlwg bod perygl i'r deiliaid. Rhoddodd y baromedr yng Ngorsaf y Bad Achub a'r ffordd anarferol yr oedd y llanw'n ymddwyn yn ddigon o rybudd felly symudwyd yr holl deuluoedd i ddiogelwch - heblaw am un hen wraig a wrthododd adael a chuddiodd o dan fwrdd trwy gydol y storm.

Yn anterth y storm y noson honno daeth y tonnau enfawr â waliau'r tai i lawr a golchi dodrefn a meddiannau allan i’r môr. Ymhellach ar hyd glan y môr roedd y tonnau'n rhuo o dan Bont Du (Y bont reilffordd) bron cyn belled â'r briffordd. Ar ôl y trychineb roedd yn amlwg bod y tai y tu hwnt i'w hatgyweirio felly cawsant eu dymchwel. Cafodd y teuluoedd do uwch eu pennau gan aelodau eraill o'u teuluoedd, cymdogion ac yn Hen Neuadd y Dref. Fe roddodd Mrs Lewis o Blas Talhenbont ychydig o dir i adeiladu tai newydd i'r bobl anffodus hyn yn Heol Henbont Mae'n anodd dychmygu bod y maes bach gyferbyn â chaffi Blue China ar un adeg yn gymuned fywiog.

Sylwadau (0)

Rhaid mewngofnodi i bostio sylw