arrowbookcheckclosecommentfacebookfavourite-origfavouritegooglehomeibapdfsearchsharespotlighttwitterwelsh-government

Darganfod a chloddio fila Rufeinig yn Abermagwr yn 2010


Mae olion fila fechan o ddiwedd cyfnod y Rhufeiniaid yng Nghymru wedi cael eu cadarnhau gan gloddiad prawf ger Aberystwyth, sy'n dangos sefydliad o leiaf un stâd ffermio Frythonig-Rufeinig ymhell y tu hwnt i'r terfynau adeiladu filâu yng Nghymru a wyddys amdanynt hyd yn hyn. 


Eitemau yn y stori hwn

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Abermagwr Roman Villa excavation

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Abermagwr Roman Villa excavation - Roman coins (1)

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Abermagwr Roman Villa reconstruction

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Safle Rufeinig, Nant Magwr, 2006

Fila'n cael ei dangos mewn awyrluniau





Cartref statws uchel




 



Roedd filâu Rhufeinig yn gartrefi statws uchel tirfeddianwyr cyfoethog ynghanol stâd ffermio. Maen nhw'n gyffredin yn ne Lloegr ac i raddau llai yn ne-ddwyrain Cymru, gydag un neu ddwy yn Sir Gaerfyrddin a Sir Benfro ac un ynghanol blaenau Afon Wysg. Dangosodd cloddiadau prawf ym mis Gorffennaf 2010 fod gan y fila yn Abermagwr holl addurniadau filâu mewn mannau eraill, gan gynnwys to llechi a ffenestri gwydr. Roedd gan yr adeilad brif bloc gyda thair prif ystafell yn mesur 22m o'r dwyrain i'r gorllewin ac 8m o'r gogledd i'r de, gyda feranda a dwy alae neu asgell ymestynnol ar yr ochr ddeheuol. Ychwanegwyd ystafell fechan yn mesur 5m x 4m at gefn yr adeilad yn ddiweddarach. Roedd llechi lleol ar y to ond roedd y rhain yn bumonglog, gyda phum ochr a min er mwyn ffurfio to addurnol iawn, sy'n gyffredin ymhlith filâu yn ne-orllewin Lloegr ac Ynys Wyth. Adeiladwyd y muriau o garreg leol ar seiliau cobl er efallai byddai'r llawr uchaf (os oedd un yn bodoli) wedi'i hadeiladu gyda ffrâm bren ac wedi'i phlastro. Roedd buarth cobl o flaen y fila. Mae adluniad newydd o'r adeilad yn defnyddio tystiolaeth a ddarganfuwyd yn ystod cloddiadau 2010. Mae'n debyg yr oedd adeiladau eraill, yn cynnwys ysgubor y stâd, yn sefyll yn y buarth ond nid oes tystiolaeth amdanynt.




Y Cloddio




Roedd yr holl waith maen o seiliau'r muriau wedi cael ei ladrata ac roedd ffosydd wedi'u palu i lawr i'r seiliau llawn clai a cherrig. Daethpwyd o hyd i garreg chwarel a llechi to cyflawn ac wedi'u torri o'r lladradau yn lefelau uwch y safle, wedi'u cymysgu â haenau cwymp gwreiddiol. Efallai i'r lladradau ddigwydd pan adeiladwyd plasty Trawsgoed cyfagos yn yr unfed ganrif ar bymtheg, gan fod tystiolaeth enwau lleoedd yn dangos bod y fila'n adfail yn y canol oesoedd. Ni ddaethpwyd o hyd i dystiolaeth argyhoeddiadol hyd yn hyn am unrhyw loriau mosaig neu blastr wal. Roedd llawr clai yn y brif Ystafell 2 (ganolog), ynghyd â'r feranda, lle'r oedd aelwyd gydag ymylon carreg ar yr ochr orllewinol. Datgelwyd tystiolaeth o sawl aelwyd arall yn Ystafell 2, gyda mannau wedi'u llosgi'n ulw ar y llawr clai. Efallai mai sgwatio diweddarach oedd yn gyfrifol amdanynt, er y daethpwyd o hyd i lestr goginio Rufeinig wedi torri yno ynghyd â diferion plwm, efallai'n ganlyniad o waith diwydiannol o ryw fath.




Darganfyddiadau, a gwaith pellach yn 2011




 



Er i'r gaer Rufeinig gyfagos yn Nhrawsgoed gael ei gadael erbyn 130 OC, mae darganfyddiadau o'r fila'n dangos meddiannaeth ar ddiwedd y drydedd a dechrau'r bedwaredd ganrif OC, yn dangos meddiannaeth barhaus, neu ail-feddiannaeth yn ddiweddarach, yn y dirwedd hon. Mae darganfyddiadau'n cynnwys darnau llestri Llathredig Du a phowlenni llestri coeth o Swydd Rhydychen. Roedd tri darn arian o Oes Constantine I, a fathwyd yng nghwarter cyntaf y bedwaredd ganrif OC, yn hanfodol ar gyfer dyddio'r safle. Fe'u darganfuwyd yn gorwedd ar neu'n agos at wynebau lloriau clai o dan y to llechi cwympiedig. Ni fyddai'r cloddiad wedi mynd cystal heb gymorth a chefnogaeth perchennog y tir, Huw Tudor, a diddordeb y gymuned leol. Ymwelodd disgyblion tair ysgol gynradd leol â'r cloddiad, o Lanilar, Llanafan a Llanfihangel-y-creuddyn, a hefyd y Clwb Archeolegwyr Ifanc lleol. Mae cynlluniau i ddychwelyd at y safle yn 2011 i ateb cwestiynau sy'n parhau o hyd: am ddyddiad sail yr adeilad a phresenoldeb neu beidio o weithgaredd yno cyn adeiladu'r fila. Hefyd archwilio'r aelwydydd a mannau llosgedig yn y brif ystafell yn ddyfnach, a dyddio ffosydd y llociau allanol yn dilyn absenoldeb deunydd dyddio o'r cloddio yn y ffos yn 2010.



Mae'r darganfyddiad yn codi cwestiynau arwyddocaol newydd ynglŷn â'r economi lleol a chymdeithas ar ddiwedd Oes y Rhufeiniaid yng Nghymru. Mae hefyd yn codi'r tebygolrwydd o ddarganfyddiadau filâu eraill ym mherfeddwlad canolbarth a gogledd Cymru, efallai o ganlyniad ailasesu llociau anarferol a wyddys amdanynt o awyrluniau sydd ar hyn o bryd heb eu dyddio neu'n anodd eu dosbarthu.



 



Jeffrey Davies aToby Driver, RCAHMW

Sylwadau (0)

Rhaid mewngofnodi i bostio sylw