arrowbookcheckclosecommentfacebookfavourite-origfavouritegooglehomeibapdfsearchsharespotlighttwitterwelsh-government

Caerdydd

Er bod tystiolaeth helaeth o bresenoldeb pobl yn y rhanbarth yn y cyfnod cynhanesyddol, gellir olrhain gwreiddiau prifddinas Cymru'n ôl i sefydlu caer Rufeinig yno tua 55OC. Deffnyddiwyd hon tan ddiwedd y bedwaredd ganrif. Yn y cyfnod canoloesol cynnar, ffurfiodd Meurig ap Tewdrig deyrnas fechan Glywysing, a oroesoedd tan y goresgyniad Normanaidd yn yr unfed ganrif ar ddeg. Comisiynodd William I, Brenin Lloegr, adeiladu castell ar safle'r hen gaer Rufeinig ac yn fuan datblygodd tref farchnad fechan, gaerog, o'i gwmpas. Er gwaethaf cael ei llosgi gan Owain Glyndŵr yn 1404, ffynnodd masnach forwrol y dref, ac erbyn yr unfed ganrif ar bymtheg ymestynnai'r fasnach honno i Ffrainc ac Ynysoedd y Sianel, yn ogystal ag i borthladdoedd eraill o amgylch Prydain. Er i Gaerdydd ddod yn dref sirol Morgannwg yn 1536 a gweld gwelliannau sylweddol yn y ddeunawfed ganrif, yn cynnwys helaethu ac ailadeiladu Castell Caerdydd gan Ardalydd 1af Bute, eto araf fu twf y dref ei hun.
Dechreuodd twf a datblygiad ar raddfa fawr yn negawd olaf y ddeunawfed ganrif. Agorwyd camlesi i gysylltu'r porthladd â'r ardaloedd cloddio glo i'r gogledd, a dyna ddechrau trawsnewid Caerdydd i fod y ddinas allforio glo fwyaf yn y byd. Yn y 1830 adeiladodd yr 2il Ardalydd Bute ('Crewr Caerdydd Fodern') ddociau ym Mae Caerdydd, lle roedd adeiladau amlwg yn cynnwys y Gyfnewidfa Glo a Llongau ac Adeilad y Pierhead. Cynyddodd y boblogaeth yn gyflym iawn o ganlyniad i'r datblygiadau hyn gan ymestyn ffiniau'r dref a'i datblygiad economaidd a diwydiannol. Daeth mewnfudwyr o lawer gwlad i'r dref, ac roedd hynny'n amlwg iawn yng nghymeriad amlddiwylliannol yr ardaloedd o amgylch y dociau, gyda Tiger Bay yr enwocaf yn eu plith. Erbyn cyfrifiad 1881, Caerdydd oedd y dref fwyaf yng Nghymru; rhoddwyd statws dinas iddi yn 1905, ac yn fuan agorwyd Amgueddfa Genedlaethol Cymru yno, a phencadlysoedd Prifysgol Cymru a'r Eglwys Babyddol yng Nghymru. Fe'i gwnaed yn brifddinas Cymru yn 1955 ac, yn dilyn sefydlu llywodraeth ddatganoledig Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn 1997, mae'n gartref i'r Senedd. Yno hefyd ceir Canolfan y Mileniwm, cartref tîm rygbi cenedlaethol Cymru.
Fel arwydd o'i henw da a'i phwysigrwydd cynyddol yn adfywiad yr ieithoedd a'r diwylliannau Celtaidd ar hyd arfordir gorllewinol Yr Iwerydd, daeth dirprwyaeth gref o ysgrifenwyr, casglwry llên gwerin, newyddiadurwyr a chyfieithwyr o Lydaw i'r Eisteddfod Genedlaethol a gynhaliwyd yng Nghaerdydd yn 1899. Aeth y Llydawyr â newyddion gartref am eu profiadau. Roeddent un ac oll yn hael eu canmoliaeth i fywiogrwydd y diwylliant Cymreig, a hefyd i ysblander y ddinas.

Mae 36 eitem yn y casgliad

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Church Street, Cardiff

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

View of St. John the baptist church, 1852

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Cardiff

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Cardiff

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Cardiff castle, Glamorganshire

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

The keep of Cardiff castle, Glamorganshire

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Cerdyn post lliw o'r fynedfa i Ddociau Caerdydd...

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Gorthwr y Castell a Neuadd y Ddinas, Caerdydd,...

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Heol Eglwys Fair, Caerdydd, tua'r flwyddyn 1893

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Stryd Biwt, i gyfeiriad y gogledd, Tre-biwt,...

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Stryd yr Eglwys, Caerdydd, 1890

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Llongau yn Noc Dwyrain Biwt, Caerdydd, tua 1890

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Heol y Dug, Caerdydd, 2 Gorffennaf 1892

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Heol y Dug, Caerdydd, 1872

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Golygfa gyffredinol o Ddociau Caerdydd, tua 1891

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Hen Loc y Môr, Dociau Caerdydd, 1891

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Y Ffownten, Gerddi Sophia, Caerdydd

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Y Llyfrgell, Castell Caerydd, 1891

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Heol y Frenhines, Caerdydd, mis Medi 1890

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Morwyr Japaneaidd yn Nociau Caerdydd, 1902

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Gwesty'r Cardiff Arms, Broad Street, Caerdydd,...

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Darlun o Westy'r Cardiff Arms, Broad Street,...

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Plan by Coal Exchange architect Seward

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

The New Cardiff Exchange trading hall

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Outside the Coal Exchange, 1891

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Part of the castle of Cardiff where prince...

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

The south gate of Cardiff castle in Glamorgan...

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Entrance to Cardiff

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Cardiff castle from the west

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Cardiff castle, Glamorgan

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

CARDIFF CASTLE

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

CARDIFF CASTLE

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Cardiff Castle c.1774

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Cardiff castle

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Cardiff

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

'Cardiff Castle' gan Henry Gastineau, dechrau'r...

Sylwadau (0)

Rhaid mewngofnodi i bostio sylw