arrowbookcheckclosecommentfacebookfavouritegooglehomeibapdfsearchsharetwitterwelsh-government

Caerdydd

Er bod tystiolaeth helaeth o bresenoldeb pobl yn y rhanbarth yn y cyfnod cynhanesyddol, gellir olrhain gwreiddiau prifddinas Cymru'n ôl i sefydlu caer Rufeinig yno tua 55OC. Deffnyddiwyd hon tan ddiwedd y bedwaredd ganrif. Yn y cyfnod canoloesol cynnar, ffurfiodd Meurig ap Tewdrig deyrnas fechan Glywysing, a oroesoedd tan y goresgyniad Normanaidd yn yr unfed ganrif ar ddeg. Comisiynodd William I, Brenin Lloegr, adeiladu castell ar safle'r hen gaer Rufeinig ac yn fuan datblygodd tref farchnad fechan, gaerog, o'i gwmpas. Er gwaethaf cael ei llosgi gan Owain Glyndŵr yn 1404, ffynnodd masnach forwrol y dref, ac erbyn yr unfed ganrif ar bymtheg ymestynnai'r fasnach honno i Ffrainc ac Ynysoedd y Sianel, yn ogystal ag i borthladdoedd eraill o amgylch Prydain. Er i Gaerdydd ddod yn dref sirol Morgannwg yn 1536 a gweld gwelliannau sylweddol yn y ddeunawfed ganrif, yn cynnwys helaethu ac ailadeiladu Castell Caerdydd gan Ardalydd 1af Bute, eto araf fu twf y dref ei hun.
Dechreuodd twf a datblygiad ar raddfa fawr yn negawd olaf y ddeunawfed ganrif. Agorwyd camlesi i gysylltu'r porthladd â'r ardaloedd cloddio glo i'r gogledd, a dyna ddechrau trawsnewid Caerdydd i fod y ddinas allforio glo fwyaf yn y byd. Yn y 1830 adeiladodd yr 2il Ardalydd Bute ('Crewr Caerdydd Fodern') ddociau ym Mae Caerdydd, lle roedd adeiladau amlwg yn cynnwys y Gyfnewidfa Glo a Llongau ac Adeilad y Pierhead. Cynyddodd y boblogaeth yn gyflym iawn o ganlyniad i'r datblygiadau hyn gan ymestyn ffiniau'r dref a'i datblygiad economaidd a diwydiannol. Daeth mewnfudwyr o lawer gwlad i'r dref, ac roedd hynny'n amlwg iawn yng nghymeriad amlddiwylliannol yr ardaloedd o amgylch y dociau, gyda Tiger Bay yr enwocaf yn eu plith. Erbyn cyfrifiad 1881, Caerdydd oedd y dref fwyaf yng Nghymru; rhoddwyd statws dinas iddi yn 1905, ac yn fuan agorwyd Amgueddfa Genedlaethol Cymru yno, a phencadlysoedd Prifysgol Cymru a'r Eglwys Babyddol yng Nghymru. Fe'i gwnaed yn brifddinas Cymru yn 1955 ac, yn dilyn sefydlu llywodraeth ddatganoledig Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn 1997, mae'n gartref i'r Senedd. Yno hefyd ceir Canolfan y Mileniwm, cartref tîm rygbi cenedlaethol Cymru.
Fel arwydd o'i henw da a'i phwysigrwydd cynyddol yn adfywiad yr ieithoedd a'r diwylliannau Celtaidd ar hyd arfordir gorllewinol Yr Iwerydd, daeth dirprwyaeth gref o ysgrifenwyr, casglwry llên gwerin, newyddiadurwyr a chyfieithwyr o Lydaw i'r Eisteddfod Genedlaethol a gynhaliwyd yng Nghaerdydd yn 1899. Aeth y Llydawyr â newyddion gartref am eu profiadau. Roeddent un ac oll yn hael eu canmoliaeth i fywiogrwydd y diwylliant Cymreig, a hefyd i ysblander y ddinas.

Mae 36 eitem yn y casgliad

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Church Street, Cardiff

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

View of St. John the baptist church, 1852

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Cardiff

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Cardiff

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Cardiff castle, Glamorganshire

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

The keep of Cardiff castle, Glamorganshire

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Cerdyn post lliw o'r fynedfa i Ddociau Caerdydd...

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Gorthwr y Castell a Neuadd y Ddinas, Caerdydd,...

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Heol Eglwys Fair, Caerdydd, tua'r flwyddyn 1893

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Stryd Biwt, i gyfeiriad y gogledd, Tre-biwt,...

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Stryd yr Eglwys, Caerdydd, 1890

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Llongau yn Noc Dwyrain Biwt, Caerdydd, tua 1890

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Heol y Dug, Caerdydd, 2 Gorffennaf 1892

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Heol y Dug, Caerdydd, 1872

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Golygfa gyffredinol o Ddociau Caerdydd, tua 1891

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Hen Loc y Môr, Dociau Caerdydd, 1891

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Y Ffownten, Gerddi Sophia, Caerdydd

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Y Llyfrgell, Castell Caerydd, 1891

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Heol y Frenhines, Caerdydd, mis Medi 1890

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Morwyr Japaneaidd yn Nociau Caerdydd, 1902

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Gwesty'r Cardiff Arms, Broad Street, Caerdydd,...

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Darlun o Westy'r Cardiff Arms, Broad Street,...

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Plan by Coal Exchange architect Seward

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

The New Cardiff Exchange trading hall

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Outside the Coal Exchange, 1891

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Part of the castle of Cardiff where prince...

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

The south gate of Cardiff castle in Glamorgan...

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Entrance to Cardiff

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Cardiff castle from the west

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Cardiff castle, Glamorgan

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

CARDIFF CASTLE

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

CARDIFF CASTLE

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Cardiff Castle c.1774

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Cardiff castle

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Cardiff

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

'Cardiff Castle' gan Henry Gastineau, dechrau'r...

Sylwadau (0)

Rhaid mewngofnodi i bostio sylw