arrowbookcheckclosecommentfacebookfavourite-origfavouritegooglehomeibapdfsearchsharespotlighttwitterwelsh-government
Darlun Geoff Charles @ LlGC / NLW
Geoff Charles @ LlGC / NLW

Dyddiad ymuno: 26/01/15

Amdan

Bywgraffiad CY: 

'Casgliad Geoff Charles yn y Llyfrgell Genedlaethol Cymru'

      Ganed Geoff Charles ym mhentref Brymbo yn 1909. Astudiodd ar gyfer Diploma mewn Newyddiaduraeth ym Mhrifysgol Llundain lle graddiodd gydag anrhydedd dosbarth cyntaf yn 1928. Bu'n gweithio i'r Western Mail am gyfnod byr yn paratoi adroddiadau ar rasys motobeics, rasys milgwn ac ymchwiliadau swyddogol i farwolaethau. Wedyn aeth i adrodd ar achosion llys a chyfarfodydd cyngor i'r Mountain Ash and Aberdare Express cyn symud i Guildford yn Lloegr i weithio ar y Surrey Advertiser.

      Yn dilyn pwl o salwch dychwelodd adref a mynd i weithio ar y Wrexham Star a oedd wedi'i sefydlu â chyllid nesa' peth i ddim fis Chwefror 1934. Gwerthid y papur ar y stryd am geiniog, sef hanner pris y Wrexham Leader ei brif gystadleuydd. Yn fuan wedi ymuno â staff y Wrexham Star cafodd Geoff Charles ei hun yn adrodd ar hanes trychineb glofa Gresffordd. Cafodd fynediad i'r ystafell lampiau a deall fod nifer y dynion o dan ddaear yn llawer uwch na'r ffigwr swyddogol o 100. Gyda'r wybodaeth honno bu Mr Charles yn gyfrifol am gyhoeddi argraffiad arbennig o'r Star.

      Yn eironig ddigon golygodd gwelliant yn yr economi ddiwedd y Wrexham Star wrth i'w werthwyr ar y stryd ddod o hyd i well a sicrach swyddi. Prynodd Geoff ei gamera cyntaf tra'n gweithio i'r Wrexham Star, sef VPK Thornton Pickard yn defnyddio platiau gwydr 6 x 9 cm (2.5" x 3.5"). Ym mis Mawrth 1936 prynwyd y Star gan y Wrexham Advertiser ac fe'i hymgorfforwyd ynddo. Ar y Wrexham Advertiser y cyfarfu Geoff Charles am y tro cyntaf gyda'r rheolwr gyfarwyddwr, Rowland Thomas. Erbyn hyn roedd yn ffotograffydd digon atebol ac fe gynigiodd Rowland Thomas y swydd o reolwr adran ffotograffig cwmni Woodalls Newspapers iddo. Yn fuan ar ôl hynny symudodd i'r Drenewydd fel rheolwr y Montgomeryshire Express, ac yno fe gyfarfu â newyddiadurwr ifanc addawol o'r enw John Roberts Williams y byddai'n cydweithio ag ef wrth ddarparu ffotograffau ar gyfer Y Cymro. Dechreuodd weithio'n achlysurol ar Y Cymro yn 1937 pan gafodd gyfweliad gyda'r Parchg Lewis Valentine cyn iddo gael ei garcharu am ei ran yn llosgi'r ysgol fomio ym Mhenyberth. Daeth y gwaith gyda'r Cymro i ben bron yn gyfan gwbl yn ystod y rhyfel pan bu'n aelod o is-bwyllgor arddangos Pwyllgor Gweithredol Amaeth Rhyfel Sir Drefaldwyn a oedd yn gyfrifol am wella arferion ffermio.

       Dinistriwyd llawer o'i gynnyrch yn ystod y cyfnod hwn gan dân. Ailgydiodd o ddifrif yn ei waith gyda'r Cymro yn dilyn y rhyfel pan apwyntiwyd John Roberts Williams yn olygydd. O fewn ychydig roedd eu gwaith ben ac ysgwydd uwchben unrhyw ffoto-newyddiaduraeth a oedd wedi bod yng Nghymru o'r blaen. Efallai mai'r ddelwedd o'r bardd gwlad Carneddog a'i wraig yn cael eu gorfodi i adael eu fferm fynyddig ar farwolaeth eu mab yw ei waith mwyaf adnabyddus. Ni lwyddodd yr un ffotograff arall i gydio yn nychymyg Cymru fel hwnnw cafodd le ochr yn ochr a Salem Curnow Vosper mewn nifer o gartrefi. Dros y cyfnod hwnnw fe groniclodd llawer mwy na digwyddiadau a phobl; ddarn wrth ddarn, ffotograff wrth ffotograff datguddir ffordd o fyw sydd wedi hen ddiflannu: y gwas fferm yn y lloft stabl, y postmon ar gefn ei geffyl, y chwarelwr a'i gar gwyllt. Cofnodir hefyd ddyfodiad trydan i bentrefi diarffordd, brwydr yr iaith ac effaith mecaneiddio ar fyd amaeth.

      Mae'n debyg petai'n rhaid nodi un rhan o'i waith yn arbennig, yna ei ffotograffau o bobl a chymuned Capel Celyn fyddai'r rheiny. Wrth i wlad gyfan frwydro'n aflwyddiannus yn erbyn bwriadau Corfforaeth Lerpwl i foddi Cwm Tryweryn fe gofnododd Mr Charles bob agwedd ar fywyd y fro honno. Er nad oedd bywyd yno'n wahanol i'r rhelyw o gefn gwlad Cymraeg Cymru, golygodd y bygythiad fod pob agwedd ar y bywyd hwnnw wedi'i gofnodi'n gyda'r gofal pennaf.

 

      Ymddeolodd Geoff Charles yn 1975, ond parhaodd i gyfrannu erthyglau a ffotograffau i'r Cymro a'r Farmers Weekly fel newyddiadurwr llaw rydd. Rhoddodd ei archif o 120,000 negydd i'r Llyfrgell Genedlaethol. Mae'r casgliad yn adnodd amhrisiadwy ar gyfer awduron, darlledwyr, haneswyr, myfyrwyr a'r cyhoedd yn gyffredinol.

 

 

… Dangos mwyDangos llai
mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Mayoral Sunday in Montgomery

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Llangurig Guides and Rangers bazaar held in...

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Llanfair Caereinion Girl Guides camping at...

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Holy Trinity's Girl Guides "swearing-in"...

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Girl Guides from Montgomeryshire

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Ellesmere Coronation Parade

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Anniversary Service at Beatrice Street...

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Abermule Girl Guides with Rev. J.H. Bloomer

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Oswestry Scouts and Guides

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Girl Guides visiting Caxton Press

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Christmas Festivities at Aston Hall

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

1st Ellesmere Girl Guides' party

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Wedding of Joan E Gilbert and George Lewis at...

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Salvage effort by Llangurig Guides and Rangers

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Raffle at War Charities Dance at Llandinam

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Whitchurch Scout Parade

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Guide stall at Shrewsbury market

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Dolgellau Guides bound for London

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Royal Welsh Agricultural Show, Haverfordwest

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Mayoral Sunday in Montgomery

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Llanbrynmair Guides and Brownies

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

English and American Girl Guides at Ellesmere

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Eighth Methodist Oswestry Girl Guides Company

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Women's Institute rally at Caernarfon

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Women's Institute drama festival at Dolgellau

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Women's Institute Committee in Cemmaes

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Weston Rhyn Women's Institute Christmas Party

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

West Felton Women's Institute visit Oswestry...

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

West Felton Orthopaedic Fund Dance

mewngofnodi i gadw'r eitem hon A vector image of a star to represent action to save this item

Welshpool Women's Institute celebrate a...