arrowbookcheckclosecommentfacebookfavouritegooglehomeibapdfsearchsharetwitterwelsh-government

Billy Meredith: Seren Gyntaf y Byd Pêl-droed?

Stori Billy Meredith, seren gyntaf y byd pêl-droed a adawodd bywyd yn y gwaith glo yn ei gartref yn y Waun ger Wrecsam, i ennill enwogrwydd a chyfoeth ym maes pêl-droed ym Manceinion.

Eitemau yn y stori hwn

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Tîm pêl-droed rhyngwladol...

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Cap pêl-droed rhyngwladol Cymru, a...

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Crys pêl-droed rhyngwladol Cymru a...

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Y pêl-droediwr Billy Meredith, c.1909

Y gêm 'arall'

Os mai rygbi oedd gêm de Cymru ar droad yr ugeinfed ganrif, yna pêl-droed oedd gêm y gogledd.  Sefydlwyd Cymdeithas Bêl-droed Cymru yn Wrecsam ym 1876 a phan chwaraeodd Cymru ei gêm ryngwladol gyntaf yn erbyn yr Alban ychydig yn ddiweddarach, roedd y tîm yn llawn o chwaraewyr o'r gogledd-ddwyrain.  Roedd cynrychiolaeth dda o chwaraewyr o dimau Derwyddon Rhiwabon, Wrecsam a Chroesoswallt yn y blynyddoedd cynnar, a phan ddechreuodd cystadleuaeth Cwpan Cymru ym 1877-78, Wrecsam oedd yr enillwyr.

Nid yw'n syndod, felly, fod y chwaraewr sy'n aml yn cael ei alw'n seren bêl-droed gyntaf Cymru, Billy Meredith, yn dod o'r Waun, ger Wrecsam.  Cafodd William Henry Meredith ei eni ym 1874, a byddai'r asgellwr main yn cael enw am chwarae am ran fwyaf ei yrfa broffesiynol i'r timau Manchester City a Manchester United.
 

Dod yn enwog

Roedd yn dod o deulu o lowyr, a dechreuodd Meredith weithio yng Nglofa Black Park fel gyrrwr merlod a storiwr pan oedd yn ddeuddeg oed.  Ymunodd â thîm cyntaf llwyddiannus y dref, ac ennill Cwpan Cymru ym 1894.  Wedi cyfnod byr yn chwarae'n lled-broffesiynol yn Wrecsam dechreuodd ar ei yrfa broffesiynol gyda thîm Northwich Victoria yn yr Ail Adran cyn symud i Manchester City ar ddiwedd 1894.  Parhaodd i weithio dan ddaear yn ystod yr wythnos tan 1896 pan fynnodd y clwb ei fod yn rhoi'r gorau i'w swydd yn y lofa a chanolbwyntio ar ei yrfa bêl-droed.

Ym 1895 aeth Manchester City i'r Adran Gyntaf a dyma pryd enillodd Meredith fri.  Roedd yn chwaraewr poblogaidd a phrin y byddai’n methu gêm; yn ystod ei bum mlynedd gyntaf gyda’r clwb, collodd saith gêm yn unig.  Gan chwarae gyda deintbig yn ei geg er mwyn canolbwyntio, enillodd Meredith edmygedd y cefnogwyr a byddai tyrfaoedd anferth yn dod i'w wylio'n chwarae. Tra oedd gyda Manchester City, enillodd y clwb bencampwriaeth yr Ail Adran ddwywaith, ym 1899 a 1903, a capteiniodd Meredith y tîm i fuddugoliaeth yng nghystadleuaeth y Cwpan FA ym 1904.

Dechreuodd 1904 yn dda i Meredith.  Ar y ffordd i gêm derfynol Cwpan yr FA enillodd ei berfformiadau iddo'r teitl chwaraewr mwyaf poblogaidd y wlad mewn pleidlais yn The Umpire, papur newydd dydd Sul ym Manceinion.  Enillodd Meredith yn rhwydd a derbyniodd wobr o £10.
 

Sgandal ac adferiad

Ond yn ddiweddarach y flwyddyn honno dioddefodd gyrfa Meredith ergyd fawr.  Cyhuddodd chwaraewr Aston Villa ef o'i lwgrwobrwyo i golli gêm, ac fe gafodd ei wahardd rhag chwarae am ddeunaw mis, ynghyd ag aelodau eraill tîm Manchester City.  Roedd yn ffodus na chafodd ei wahardd am oes.

Roedd llawer yn meddwl y byddai hyn yn ddiwedd ar yrfa'r asgellwr ond cafodd gytundeb gyda Manchester United ym 1906, pan oedd o hyd wedi'i wahardd, a chwaraeodd ei gêm gyntaf iddynt ar 1 Ionawr 1907. Daeth  yn ffefryn yn nhîm United yn gyflym ac enillodd dwy fedal Pencampwrieth y Gynghrhair ym 1908 a 1911, a Chwpan yr FA ym 1909.

Ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf, dychwelodd Meredith i Manchester United lle parhaodd i chwarae i mewn i'w hanner canfed blwyddyn.  Ym 1924 chwaraeodd i City yng nghystadleuaeth Cwpan yr FA, gan sgorio yn erbyn Brighton. Diweddodd ei yrfa mewn gêm gynderfynol a gollwyd yn erbyn Newcastle pan oedd yn 49 mlwydd a 245 diwrnod oed. Ef yw un o'r chwaraewyr hynaf i chwarae yng nghystadleuaeth Cwpan yr FA.
 

Rhyngwladol Cymru

Ynghyd â'i yrfa ddisglair gyda chlybiau, enillodd Meredith 48 cap i Gymru a sgoriodd 11 gôl.  Gallai fod wedi sgorio mwy, ond nid oedd ei glwb yn ei ryddhau'n aml i chwarae ar lefel ryngwladol.

Roedd Meredith o flaen ei amser mewn sawl ffordd.  Yn ogystal â bod yn un o'r sêr pêl-droed cyntaf, roedd ganddo syniadau modern am ymarfer corff ac ymborth mewn chwaraeon.  Roedd yn cymryd gofal mawr i ymarfer a datblygu'r cyhyrau cywir, ac yn trin unrhyw fân anhwylderau gyda meddyginiaethau llysieuol.  Roedd hefyd yn llwyrymwrthodwr ac nid oedd yn ysmygu, yn wahanol i'r rhan fwyaf o'i gyd-chwaraewyr.  Roedd Meredith hefyd yn undebwr pybyr, ac yn arweinydd yn yr Undeb y Chwaraewyr ifanc yn ystod tymor 1909/10.  Cafodd ei wahardd rhag chwarae am gyfnod byr, ynghyd ag aelodau eraill, nes i'r mater gyda'r Gymdeithas Bêl-droed gael ei ddatrys.

Wedi iddo ymddeol, daeth Billy Meredith yn hyfforddwr tîm byrhoedlog Manchester Central.

Bu farw Meredith yn Withington, Manceinion, ym 1958 yn 83 oed, yr un flwyddyn â thrychineb awyr Munich.

Sylwadau (1)

Darlun Johnnno
For the full story of Billy Meredith, buy my biography: Football Wizard. Published by Empire Publications last year. ISBN Number: 9 781909 360266

Rhaid mewngofnodi i bostio sylw