Adeiladwyd Castell Dolforwyn rhwng 1273-77 gan Llywelyn ap Gruffudd (Llywelyn ein Llyw Olaf) fel safle ar y blaen yn ei diriogaeth, ac a oedd yn edrych dros arglwyddiaeth Seisnig Sir Drefaldwyn. Mae'r castell hirsgwar hwn yn coroni crib sy'n estyn ar hyd cwm Hafren, ac yr oedd yn amlwg wedi'i gynllunio i fod yn warchodle i wylio dros ffin de-ddwyreiniol Llywelyn. Pan ddechreuwyd godi'r castell ysgrifennodd Edward I at Dywysog Llywelyn ym 1273 yn ei wahardd rhag ei adeiladu. Atebodd y tywysog, gan ddefnyddio campwaith o gwrteisi eironig, nad oedd angen arno ganiatâd y brenin i godi cadarnle yn ei dywysogaeth ei hun. Serch hynny, cipiwyd Dolforwyn gan Roger Mortimer ar ôl dioddef gwarchae am bythefnos ym 1277, ac fe'i roddwyd i deulu'r Mortimer, teulu pwerus or Gororau. Cynhaliwyd y castell am rai blynyddoedd, ond erbyn 1938 roedd yn adfail.

Ffynhonnell:
http://www.castlewales.com/dolforn.html