Sefydlwyd y cwmnïau tyrpeg cyntaf yn ystod y ddeunawfed ganrif, yn benodol er mwyn rheoli'r ffyrdd mewn ardaloedd penodedig. Pasiwyd Deddfau Seneddol arbennig yn rhoi hawl i aelodau'r cwmnïau tyrpeg, y boneddigion lleol fel arfer, i reoli'r ffyrdd am gyfnod o 21 mlynedd (fel arfer). Er mwyn talu am eu costau, roedd hawl gan y cwmnïau i gasglu tollau gan y sawl a oedd yn teithio ar hyd y ffyrdd. Hefyd, gallent gyflogi syrfêwyr i wella'r ffyrdd. Pasiwyd Deddf Dyrpeg gyntaf Sir Gaernarfon ym 1769. Mae'r ddelwedd hon yn dangos cyfrif a datganiad ariannol y 'Porthdinllaen and Nanthwynant Turnpike Trust' ar gyfer y flwyddyn 1852.
Ffynhonnell: A. H. Dodd, 'A History of Caernarvonshire 1284-1900' (1968), tt. 212-3.