Fyddech chi'n lladd dros eich gwlad? Yn 1916 gofynnwyd i filoedd o ddynion yn ne Cymru, a ledled y DU, yr union gwestiwn hwnnw, pan greodd y Llywodraeth Ddeddf y Gwasanaeth Milwrol. Cynllun i orfodi dynion rhwng 18 a 41 oed i'r Lluoedd Arfog, i wneud lan am y niferoedd a gollwyd ar feysydd brwydrau'r Rhyfel Byd Cyntaf, byddai'r Ddeddf hefyd yn arwain at y Gwrthwynebydd Cydwybodol, a atebodd 'Na' yn onest. Heddiw, nid ydym ond yn dod yn dechrau dod i delerau â dioddefaint y miloedd o wrthwynebwyr cydwybodol a gafodd eu gwawdio, eu cam-drin ac a fu farw yn y carchar hyd yn oed oherwydd eu daliadau gwleidyddol, crefyddol neu foesol. Eu hunig drosedd oedd cael eu geni mewn cyfnod lle'r oedd sefyll dros yr hyn yr oeddent yn ei gredu oedd yn foesol gywir yn cael ei ystyried gan eu gwlad i fod yn anghywir.