Rhan o ddyddiadur James Whelan, gwersyll Fron-goch
Disgrifiadau
Rhan o ddyddiadur James Whelan, yn dyddio o Ebrill 29 i Orffenaf 4, 1916, yn disgrifio'i ymgarchariad yn dilyn Gwrthryfel y Pasg. Mae'r ysgrif mewn pensil a'r llawysgrifen yn fach iawn ar un darn o bapur. Mae Whelan yn disgrifio'i arestiad a'i garchariad yng ngwersyllty Richmond, cyn ei alltudiaeth i Stafford Gaol ar fyr rhybudd, heb iddo dderbyn unrhyw gyhuddiad o drosedd a heb cyfle i gysylltu â'i gyfreithiwr. Ysgrifennodd Whelan am amgylchiadau'r carchar, gan gynnwys y bwyd gwael a'r ffaith nad oedd hawl i'r carcharorian fynychu'r offeren. Mae'n parhau i ddisgrifio'r profiad o gael ei symud i Frongoch, a thriniaeth gwael gan filwyr Brydeinig yno. Perchennodd James Whelan gwmni cyhoeddi yn Nilyn ac roedd hefyd yn cadw siop faco. Er nad oedd ganddo unrhyw ymglymiad uniongyrchol â Gwrthryfel 1916, he'i arestiwyd a'i gadw am iddo gyhoeddi deunydd i Patrick Pearse. Rhannwyd y llawysgrif gan wyres James Whelan. Míreanna ó chín lae James Whelan ón 29ú Aibreán go dtí an 4ú Iúil 1916 agus cur síos iontu ar scéal a ghabhála tar éis Éirí Amach na Cásca. Is le peann luaidhe a scríobhadh na míreanna seo. Cló an-mhion ar bhilleog amháin páipéir.Tá cur síos ag Whelan ar an uair a gabhadh é, agus ar thus príosúntachta i mBeairic Richmond sular cuireadh ar deoraíocht é go Príosún Stafford le fógra leathuaire agus gan é a chúiseamh ná scéal a chur chuig a dhlíodóir. Tá tuairisc i litreacha Whelan ar na cúinsí saoil sa bpríosún, agus an drochbhia. Séanadh an t-aifreann orthu. Tá scéal a aistrithe go Frongoch ann chomh maith, na cúinsí suaracha, agus an íde a chuir saighdiúirí na Breataine orthu.Bhí comhlacht foilsitheoireachta ag James Whelan i mBaile Átha Cliath, agus bhíodh sé ag díol tobac. Ní raibh páirt aige san Éirí Amach féin i 1916, ach gabhadh é agus cuireadh sa ngéibheann é de bharr an t-ábhar a d'fhoilsigh sé ar son Phádraig Mhic Phiarais.
More items with these tags
Cysylltwch â Ni
I wneud cais i dynnu i lawr neu riportio cynnwys hiliol, sarhaus neu niweidiol mewn unrhyw ffordd arall.
You must be logged in to leave a comment