Cynhwysion

• crwst brau
• gwaed gwyddau
• pwys o gyrens
• pwys o siwgr coch, mân
• hanner pwys o siwet mâl
• tri llond llwy de o sbeis cymysg
• pedwar llond llwy bren o driog melyn
• ychydig o halen

Dull

• Gwneud crwst brau ymlaen llaw.
• Iro basn â lard a dal gwaed rhyw dair gŵydd ynddo ar ddiwrnod eu lladd.
• Rhoi’r basn a’r gwaed mewn sosban a dŵr ynddi a’i ferwi am dair awr.
• Yna gadael i’r gwaed oeri a chaledu cyn ei droi allan o’r basn.
• Cymryd darn o’r ‘gwaed’ caled hwn, tua hanner pwys, a’i falu’n fân â llaw i ddysgl bridd.
• Ychwanegu’r defnyddiau uchod ato a’u cymysgu’n drwyadl â llwy bren.
• Taenu’r cymysgedd hwn yn drwchus rhwng dwy haen o grwst ar blât neu ddysgl isel, a chrasu’r gacen mewn popty poeth am ryw hanner awr.

Trefeglwys, Maldwyn.

Ceir tystiolaeth am wneud y gacen arbennig hon mewn rhai ardaloedd yn sir Drefaldwyn pan fyddai’r ffermwyr yn lladd nifer fawr o wyddau ar gyfer y Nadolig. Cofir am ei gwneud yn ardal Trefeglwys a’r cylch, ac yn ardaloedd Staylittle, Llanbryn Mair a Llangurig, ac fe’i cyfrifid yn foethyn a gysylltid â’r Nadolig yn unig.