arrowbookcheckclosecommentfacebookfavourite-origfavouritegooglehomeibapdfsearchsharespotlighttwitterwelsh-government
  • Enwau Lleoedd Cymru: Y Trallwng (Trallwm): Welshpool

  • Gweld map
Map Argraffiad 1af (1868-1892) Ail Argraffiad (1899-1908) Trydydd Argraffiad (1920-1932) Pedwerydd Argraffiad (1938-1954) Tithe Map
  • Use stars to collect & save items A vector image of star to represent action to save this item  mewngofnodi i gadw'r eitem hon
  • Lawrlwytho (defnydd anfasnachol yn unig)

Gellir lawrlwytho cynnwys at ddefnydd anfasnachol, megis defnydd personol neu ar gyfer adnoddau addysgol.
Ar gyfer defnydd masnachol cysyllwch yn uniongyrchol gyda deilydd yr hawlfraint os gwelwch yn dda.
Darllenwch fwy am y Drwydded Archif Greadigol.

Delwedd 1:Download link to the full resolution of image number 1
full resolution of image 1

Disgrifiad

Pole 1196, 1466-7,1546, la Pole 1197, 1252, 1307, La Pole 1278, La Pole Villa 1286, Pola 1254, 1271, c1291, 1490, la Pola 1289, Poole 1329-30, 1584, Pole in Wales 1477, Walshepole in North Wales 1478, the Welshe poole c.1530, The Walshe Poole, Walschepole 1536-9, Walshe Pole 1559, Welshe Pole 1563, Welshe Pool 1577, Welchepool 1621, Pool 1774
yr trall6ng 1172-1220, Trallug 1254, 1257 (c.1286), y Trallwng 12g.(14g.), y trallwn c.1566, Trelhin B. Pole A. c.1570, y trallwnk c.1560-90, Y trallwng ymhowys 16g., y Trallyn 1606, Welsh Pool called by the natives Trellin 1684.

Mae digonedd o dystiolaeth am y ddau enw ac mae llu o gyfeiriadau at y Trallwng mewn croniclau, barddoniaeth ac achau Cym. yn yr Oesoedd Canol; gw. hefyd Trallwng Gollen (isod). Ystyr trallwng yw ‘pwll budr, man corsog’, ac mae llawer o enghreifftiau o hyn mewn mannau eraill yng Nghymru, e.e. Trallwn (Abertawe) a Trallwng (Pontypridd), Morgannwg, Trallwyn, Penfro a Trallwng (Trallong) Brycheiniog, i gyd mewn sefyllfaoedd cyffelyb. Tarddiad Pool yw SaesC. pool, pol ‘pwll, pil’, ac ymddengys mai rhydd-gyfieithiad o trallwng ydyw. Mae’n ddiddorol sylwi bod llawer o ddyfyniadau yn cynnwys y fannod La mewn sillafiadau Eingl-Ffrangeg a the mewn llawer o sillafiadau Saes. i weddu â’r fannod Gymraeg y. Cysylltir y pwll (pool’) â’r Llyn Du ym mharc y Castell Coch er tro byd, ag y mae proffwydoliaeth ffansїol y byddai’r pwll yn boddi’r dref; fodd bynnag, pan ddaw llifogydd, fe’u hachosir gan yr afon Hafren a chan afon Lledan sydd yn llifo trwy’r dref o’r gorllewin i’r dwyrain; os oes ‘pwll lleidio’ rhaid ei fod yma, efallai wrth Stryd yr Eglwys neu yn agos at yr Hen Domen, yn hytrach nag aber afon Lledan i mewn i afon Hafren, fel y’i hawgrymir gan eraill. Cadarnheir y dybiaeth hon, mae’n debyg, gan y ffaith bod trallwng i’w wedl ddwywaith – unwaith yn Trallwng Gollen ac hefyd yn Trallwng Llywelyn ‘alias Welsh Town’, a saif i’r de ac i’r gogledd o dref ganolog Pool.
Ceir Trallwng Llywelyn alias Welshtown fel y Trallwg Llywelyn 1196 (14g.), trallwg llywelyn c.1400, y dzallẅg llywelyn 1111 (14g) a the Welshe towne 1546, Welshtowne 1586, Welchtowne 1583-4, the Welshe towne 1650, Welshtowne 1653, ac hefyd fel Tregymraeg 1565, 1581. Yn y cyntaf ceir enw pers. cyffredin Llywelyn a geir hefyd mewn enw hen gapel Capel Llywelyn (ger yr Hen Domen) a welir hefyd fel St. Llewellyns Chappell ganol y 16g. a (hen gapel o’r enw) Llewillyn in Welchpoole 1689. Nid oes tystiolaeth yma bod ryw Sant Llywelyn yma; efallai mai cysegriad ydyw wedi’i dybio o rwy Capel Trallwng Llywelyn, ‘capeliaeth yn Nhrallwng Llywelyn’. Ffurf ddiweddar yw Welshtown, a byddai’n naturiol meddwl ei bod yn tarddu o Welshpool; efallai ei bod yn cyfeirio at safle’ fwrdestref wreiddiol o gwmpas yr Hen Domen a Chapel Llywelyn a sefydlwyd gan Gruffudd ap Gwenwynwyn, arglwydd Powys, yng nghanol y 13g., mewn cyferbyniad â’r fwrdeistref ddiweddarach wedi’i chanoli ar y Trallwng (‘Pool Town’). Trwy lawer o’r cyfnod o’r 13g. ddiw,. Goruchafwyd y fwrdeistref gan fwrdeisiaid Saesneg, ac mae’n eithaf posib bod trigolion Cymraeg wedi’u hallgau yn fwriadol o’r ardal hon yn y 15g. Allgaewyd hwy o’r hawl i fod yn fwrdeisiaid, bid siwr. Ai ‘tref fu’n drigfan i Gymry Cymraeg’ oedd Welshtown?
Ymddengys i’r rhagddodiad Welsh- ymddangos er mwyn gwahaniaethu rhwng y Trallwng a lleoedd eraill o’r enw Pool megis Pool, Dorset, bwrdeistref ganoloesol tra phwysig. Ceir cadarnhad o’r ddadl hon mewn ffurfiau megis Pole in Wales 1477, Walshepole in North Wales 1478 a The Welch Poole 1558-1603. Y Trallwng yw ffurf y Trallwm ar lafar gwlad, ond dim ond mewn sillafiadau diweddar y gwelir ef. Gwelir yr –ng yn datblygu trwy –n i –m yn carlwng, carlwm (anifail o dylwyth y wenci). Enw’r ddeoniaeth o gwmpas y Trallwng oedd Pool, ac hefyd enw tymor-byr arall am fynachlog Ystrad marchell a Chastell Coch (ym Mhowys): cyfeiria Pola c.1291 a 1535 at y ddeoniaeth, Pola 1263, 1420 a 1490 ac at ỹ trallwg 1274 (14g.) at y castell, a la Pola 1220-9 a 1225-30 a Trallwng 1196 (14g.) at fynachlog Ystrad Marchell. Am y castell gw. Powys.

Sylwadau (0)

Rhaid mewngofnodi i bostio sylw