Cartref, ymhell o gartref – Hanes Enrique 

Fy enw i yw Enrique Q. Diaz. Ces i fy ngeni yn 1976 yn Santiago, Chile, mewn teulu cariadus. Arhosodd fy mam gartref i’n magu ni, ac roedd fy nhad yn gweithio’n galed fel cyfreithiwr. Mae gen i chwaer sy’n dal i fyw yn Chile heddiw. Mewn sawl ffordd, roedd fy mhlentyndod yn hapus, ond roedd hefyd yn digwydd dan unbennaeth. Ces i fy ngeni dair blynedd ar ôl i’r Cadfridog Pinochet ddod i rym, ac arhosodd mewn grym tan 1989. 

Roedd gwleidyddiaeth yn rhan o fywyd bob dydd, ond o fewn diogelwch y teulu, roedden ni’n gallu siarad yn rhydd, yn aml o amgylch y bwrdd cinio. Roedd y sgyrsiau hynny’n bwysig. Fe wnaethon nhw fy nysgu i gwestiynu, i wrando, ac i ofalu am y byd ehangach o’n cwmpas. 

Roedden ni’n byw yng nghanol Santiago tan i ddaeargryn mawr yn 1985 ein gorfodi i symud i gyrion y ddinas. Parheais gyda fy addysg, dod yn newyddiadurwr, a dechrau gweithio yn y cyfryngau. Fe wnes i ysgrifennu am fyd adloniant, rhywbeth ro’n i’n ei fwynhau, ac wedyn ar gyfer prifysgol a banc. Fe wnes i hefyd ddysgu cymdeithas a diwylliant mewn coleg. Ond er gwaethaf hyn i gyd, do’n i ddim yn teimlo’n gyflawn. Do’n i ddim wedi teithio llawer, ac fe ddechreuais i deimlo eisiau mwy, mwy o antur, mwy o bersbectif, a gwell dealltwriaeth o’r byd y tu hwnt i Chile. 

Roedd y broblem yn syml. Sut mae gadael gwlad ar ben draw’r byd heb lawer o arian na chynllun clir? 

Daeth yr ateb yn annisgwyl, yn ystod sgwrs hamddenol yn y gwaith. Soniodd cydweithiwr am ffrind oedd yn gweithio ar longau mordeithio. Dyna fe. Teithio, incwm, antur. Roedd yn swnio’n union fel yr hyn ro’n i ei angen. Fe wnes i greu CV ychydig yn orliwiedig, talu am hyfforddiant sylfaenol, a mentro. Ym mis Rhagfyr 2004, hedfanais i i Florida a mynd ar fwrdd llong Royal Caribbean. 

Roedd y dechrau’n anhrefn llwyr. Roeddwn i’n colli fy ffordd drwy’r amser, do’n i ddim yn gwybod ble i fwyta, ac fe oroesais i ar ddeiet damweiniol o grips a dŵr. Collais i bymtheg cilogram mewn ychydig wythnosau. Ond dysgais yn gyflym. Yn fuan, roeddwn i’n helpu gyda bwydlenni dwyieithog ac yn dod o hyd i’m rhythm. Teithiais y byd, y Caribî, yr Amerig, Ewrop. Un diwrnod Fenis, y diwrnod wedyn Monte Carlo. Roedd bywyd yn teimlo’n hollol afreal. 

Dyna lle ces i gwrdd ag Alana, therapydd sba o Gymru. Syrthion ni mewn cariad. Yn 2007, priodon ni, a gadewais fy mywyd ar y llongau ar ôl i symud i Lanelli, De Cymru. 

Roedd y newid yn enfawr. Roedd bywyd ar long fordaith yn gyflym, yn llawn moethusrwydd ac yn rhydd. Roedd Llanelli’n dawel, yn agos at ei gilydd, ac yn gwbl anghyfarwydd. Roedd pawb fel petai’n adnabod ei gilydd ers blynyddoedd. Roedd hi’n anodd dod o hyd i’m lle. Roedd gwneud ffrindiau’n her. Roeddwn i’n colli’r pethau bach, rhywun i gael coffi gyda nhw, i rannu bywyd bob dydd. Fe wnes i wneud un ffrind agos, Islwyn, ond symudodd e i Awstralia ddim yn hir wedyn. Unwaith eto, ro’n i’n dechrau o’r dechrau. 

Roedd gwaith yr un mor anodd. Doedd fy ngradd mewn newyddiaduraeth ddim yn golygu llawer yn y DU. Fe wnes i weithio mewn bwytai, gan ddefnyddio fy mhrofiad o’r llongau, ond doedd e ddim yn rhoi boddhad. Yna, o nunlle, daeth cyfle. Fe gynigiais syniad busnes i ddyn busnes lleol, gwerthu gwin o Chile ar-lein. Er mawr syndod i mi, fe fuddsoddodd £100,000. Fe fewnforion ni 10,000 o boteli a rhedeg y busnes o Lanelli. Roedd hi’n gyfnod dwys, cyffrous a blinedig. Erbyn 2013, roedd y gystadleuaeth yn rhy gryf a bu’n rhaid cau, ond mae’n dal yn un o bennodau mwyaf cofiadwy fy mywyd. 

Daeth y trobwynt go iawn drwy wirfoddoli. Ces i gwrdd â menyw oedd yn dysgu Sbaeneg a Saesneg i ffoaduriaid o Syria. Soniodd ei bod hi’n camu’n ôl o’i dosbarthiadau. Fe arhosodd hynny gyda fi. Roedd fy mam wedi colli ei thad yn ifanc, ac yng Nghhile, roedd teulu Palesteinaidd caredig wedi gofalu amdani, gan ddod yn ffrindiau oes. Pan welais i ffoaduriaid yn cyrraedd Cymru, fe deimlais gysylltiad. Meddyliais efallai mai fy nhro i oedd hi i roi rhywbeth yn ôl. 

Fe wirfoddolais i ddysgu Saesneg i ffoaduriaid am ddwy flynedd. Gyda thiwtor anhygoel o’r enw Laura, fe wnaethon ni helpu pobl i ddod o hyd i’w lleisiau mewn iaith newydd. Yn y diwedd, cynigiwyd swydd i mi gan y cyngor. Dw i bellach wedi bod yn dysgu ers dros ddegawd. Dw i hefyd yn dysgu Sbaeneg yn breifat, rhywbeth dw i wir yn ei garu. Daeth addysgu’n angerdd i mi, rhywbeth do’n i byth wedi’i ddychmygu. 

Yn raddol, fe wnes i adeiladu bywyd yma. Ganwyd fy mab yn 2008, fy merch yn 2013. Ond fe gymerodd amser i deimlo’n wirioneddol gartref. Hyd yn oed prynu tŷ doedd ddim yn gwneud y tric ar unwaith. Yn rhyfedd ddigon, dychwelyd at denis, angerdd o’m plentyndod, oedd y peth wnaeth i mi deimlo’n wreiddiedig. Trwy ymuno â chlwb lleol, fe wnes i wneud ffrindiau go iawn a dod yn rhan o’r gymuned. O’r diwedd, roeddwn i’n teimlo gartref. 

Un foment a ddiffiniodd Gymru i mi oedd sylweddoli y gallwn i adael fy nghar heb ei gloi dros nos heb ofn. Yn Santiago, roedd popeth wedi’i gloi. Roedd bod yn ofalus yn ffordd o fyw. Pan symudon ni i’n tŷ yma yn 2011, gyda gardd agored a dim giât, fe wnes i banicio. Beth am y beiciau? Ond doedd dim byd byth yn digwydd. Dyna pryd wnes i ddeall beth oedd gwir ddiogelwch. Nid dim ond absenoldeb trosedd, ond presenoldeb ymddiriedaeth a chymuned. 

Fel tad, mae hynny’n golygu popeth i mi. Dw i eisiau i fy mhlant dyfu i fyny’n ddiogel, yn cael eu gwerthfawrogi, ac yn cael eu gweld. Dw i wedi dysgu beth mae’n ei olygu i fyw mewn lle lle mae pobl yn edrych ar ôl ei gilydd ac yn sefyll dros eu hawliau, a thithau hefyd. 

Dw i’n colli Chile’n fawr, yn enwedig fy rhieni, sydd bellach yn eu wythdegau. Bod mor bell oddi wrthyn nhw yw’r peth anoddaf. Mae pob ymweliad yn werthfawr, a phob ffarwel yn llawn pryder. Yn ystod COVID, yn rhyfedd ddigon, roeddwn i’n teimlo’n dawelach. Dim teithio, dim penderfyniadau amhosibl, dim euogrwydd. 

Wrth edrych ymlaen, mae fy ngobaith yn syml. Dw i eisiau i fy mhlant ffynnu ac i fod yn bobl dda. Dw i’n parhau i ddysgu fy hun. Dw i wedi cwblhau gradd mewn rheolaeth ac arweinyddiaeth, ac erbyn hyn dw i’n astudio ar gyfer gradd meistr yn rhan-amser. Dw i hefyd yn rhedeg busnes sy’n dod â myfyrwyr rhyngwladol, yn bennaf o Chile a Sbaen, i astudio yng Nghymru, gan eu cefnogi nhw a’u teuluoedd wrth iddyn nhw setlo. 

Yn bwysicaf oll, dw i’n gweithio tuag at sefydlu elusen gyda ffoadur oeddwn i wedi’i gefnogi yn y gorffennol, i helpu ymfudwyr newydd i ddod o hyd i’w ffordd. Dw i’n gwybod pa mor anodd yw dechrau eto. Mae hyn yn teimlo fel cylch llawn. Fe helpodd Palesteiniaid fy mam yng Nghhile. Nawr, dw i’n helpu eraill yma. 

Beth hoffwn i i bobl wybod am ymfudwyr fel fi? 

Dydyn ni ddim yma i gymryd. Rydyn ni yma i roi. I adeiladu. I berthyn. Mae mudo’n anodd, ond mae hefyd yn dod ag egni newydd, syniadau newydd, a gofal. Mae Cymru wedi bod yn dda iawn i ni. Ac yng Nghymru, pan fydd rhywun yn dod yn ffrind i ti, maen nhw’n ffrind am oes. 

Mae fy neges yn syml. Aros yn bositif. Dal ati i ddysgu. Dweud ie wrth gyfleoedd. Dysgu’r iaith. Gwneud ffrindiau. A phan fedri di, helpu rhywun arall i wneud yr un peth. 

Dyna sut rwyt ti’n adeiladu bywyd. 
Dyna sut rwyt ti’n adeiladu etifeddiaeth.