Rhwng Ffiniau a Dechreuadau 

Sidra yw fy enw i, a dechreuodd fy stori ymhell cyn i mi gael fy ngeni. 

Dechreuodd taith fy nheulu yn Afghanistan, yn nhalaith Farah ger ffin Iran. Rydym yn Pashtun, ac fel Afghanistan ei hun, mae ein hanes wedi’i lunio gan wrthdaro, gwrthwynebiad, a symud. 

Roedd taid fy nhad yn rhan o’r gwrthsafiad yn ystod goresgyniad y Sofietiaid. Oherwydd hynny, bu’n rhaid i fy nhad ffoi o Afghanistan pan oedd yn ei arddegau. Yn ddim ond 14 oed, fe ddihangodd i Iran gyda’i deulu a gweithio fel llafurwr i oroesi. Roedd bywyd yn galed, a daeth colled yn rhan ohono. Bu farw dau o’i frodyr a chwiorydd, un yn ystod y rhyfel. 

Ar yr un pryd, roedd bywyd fy mam yn Kabul yn chwalu. Roedd hi’n athrawes ond gwrthododd ddysgu propaganda’r Sofietiaid. Yn fuan wedyn, cafodd ei gorfodi i lofnodi cyfaddefiad ffug. Un noson, ffodd ar droed gyda’i brodyr iau, gan groesi mynyddoedd i Bacistan tra roedd hofrenyddion yn gollwng bomiau islaw. 

Cyfarfu fy rhieni ym Mhacistan, lle cefais fy ngeni gyda’m tri brawd a chwaer. Rwy’n ferch i ddau berson a gollodd bron popeth, ond na wnaethant golli eu cryfder. 

Mae cael eich geni’n ffoadur yn golygu nad ydych byth yn teimlo’n gwbl ddiogel. Ym Mhacistan, roedden ni bob amser yn bobl o’r tu allan. Roedd y gair muhajir, sy’n golygu ffoadur, yn cael ei ddefnyddio fel sarhad yn aml. Roedd fy rhieni eisiau rhywbeth gwell, felly pan oeddwn i’n dair oed, symudon ni i Dubai, lle cefais fy magu. 

Roedd Dubai yn ddinas o fewnfudwyr. Roeddwn i wedi’m hamgylchynu gan ieithoedd, bwyd, a thraddodiadau o bob cwr o’r byd. Roeddwn i’n siarad Saesneg yn yr ysgol, Pashto a Dari gartref, ac Urdu gyda ffrindiau. Dysgais Arabeg, roeddwn i’n caru ffilmiau Bollywood, ac yn ddiweddarach astudiais Sbaeneg yn y brifysgol. 

Ond hyd yn oed yno, doedd dim sicrwydd parhaol. Ni allwch ddod yn ddinesydd oni bai eich bod yn Emirati. Roedd yn rhaid adnewyddu ein fisâu bob ychydig flynyddoedd, ac roedd ansicrwydd bob amser yno. 

Er hynny, fe wnes i lwyddo. Mynychais ysgolion Prydeinig ac astudio cysylltiadau rhyngwladol ym Mhrifysgol America yn Dubai. Yn 21 oed, cefais interniaeth gyda UNHCR. Roedd yn teimlo’n anghredadwy gweithio i’r sefydliad a oedd wedi helpu teuluoedd fel fy un i. 

Yna, ar fy niwrnod cyntaf, ar 15 Awst 2021, cymerodd y Taliban Kabul. 

Roeddwn i’n eistedd yn y swyddfa yn gwylio’r newyddion yn datblygu. Talaith ar ôl talaith yn cwympo. Yna Kabul. Newidiodd fy myd mewn oriau. 

Roedd fy nhad yn Afghanistan ar y pryd. Roedd fy mam a’m chwiorydd eisoes yn y DU. Roeddwn i yn Dubai, yn sylweddoli pa mor fregus oedd popeth. 

Does dim rhwyd ddiogelwch yn yr Emiradau, a dim llwybr at breswyliaeth barhaol. Bu’n rhaid i mi adael. Deuthum i’r DU i chwilio am noddfa. 

Roedd y cyfnod hwnnw’n frawychus. Arhosais gyda fy chwaer yng ngogledd-ddwyrain Lloegr ar y dechrau, yna mewn llety dros dro gyda fy mam. Cafodd ein ceisiadau eu gwrthod dro ar ôl tro gan landlordiaid am nad oeddem yn “lleol”, cyn i ni ddod o hyd i rywle i fyw. 

Am naw mis, doeddwn i ddim yn cael gweithio. Doedd gen i ddim trefn, dim annibyniaeth. Roeddwn i’n teimlo’n unig ac wedi fy datgysylltu oddi wrth y bywyd roeddwn i wedi’i adeiladu. 

Ond doedd rhoi’r gorau ddim yn rhan o bwy ydw i. Cyn gynted ag y cefais statws ffoadur, gwneuthum gais am ddwsinau o swyddi. Doedd dim ymateb. 

Felly, newidiais gyfeiriad. 

Roedd y cyfreithwyr a gefnogodd fy hawliad lloches yn fy nhrin gyda pharch a charedigrwydd. Arhosodd hynny gyda fi. Penderfynais wneud gradd meistr yn y gyfraith, gan obeithio helpu eraill fel y cawsom ni help. 

Roeddwn i’n gwybod bod gen i freintiau nad oedd gan bawb. Roeddwn i’n siarad Saesneg. Roeddwn i’n deall y system. Roedd gen i addysg. Roedd hynny’n rhoi cyfrifoldeb arnaf i helpu eraill. 

Ar ôl gorffen fy nhraethawd hir, deuthum i Gymru i ymweld â fy chwaer. Roeddwn i hefyd eisiau gwirfoddoli, gan fy mod wedi gweithio gyda’r Groes Goch Brydeinig o’r blaen. 

Wrth gofrestru ar restr bostio Cyngor Ffoaduriaid Cymru, gwelais hysbyseb swydd fel Swyddog Ymgysylltu Cymunedol. Roedd yn teimlo fel petai wedi’i hysgrifennu ar fy nghyfer i. 

Ar ôl cymaint o geisiadau aflwyddiannus, roeddwn i’n amau fy hun. Ond fe wnes i gais yn onest, gan rannu fy stori. 

Wythnos ar ôl cyrraedd Cymru, cefais wahoddiad i gyfweliad. Yn fuan wedyn, cefais alwad yn cynnig y swydd i mi. 

Roeddwn i ar drên pan glywais. Newidiodd y foment honno bopeth. Daeth yr hyn oedd i fod yn ymweliad byr yn ddechrau pennod newydd. 

Mae Cymru’n teimlo fel cartref mewn ffordd nad oeddwn i’n ei disgwyl. Mae’r gwaith a’r bobl wedi fy helpu i ddod o hyd i fy hun eto. Pan fyddwch chi’n dod yn ffoadur, rydych chi’n colli rhannau ohonoch chi’ch hun. Yma, rwy’n dechrau eu hadennill. 

Mae rhywbeth cyfarwydd yma. Rwy’n clywed gwahanol ieithoedd, gan gynnwys Cymraeg. Mae’n fy atgoffa o’r byd aml-ieithog y cefais fy magu ynddo. 

Mae gan Gymru ymdeimlad cryf o gymuned a dyhead gwirioneddol i fod yn Genedl Noddfa. Rwy’n ei weld mewn caredigrwydd bob dydd ac mewn pobl sy’n gwneud lle i eraill. 

Rwy’n dal i golli fy nghartrefi yn fawr. Rwy’n colli fy neiniau a theidiau yn Afghanistan a’m ffrindiau yn Dubai. Bydd y lleoedd hynny bob amser yn rhan ohonof. 

Ond fy mreuddwyd nawr yw aros yng Nghymru, adeiladu bywyd yma, a chyfrannu at y wlad a roddodd ddiogelwch a chyfle i mi. 

Mae pobl yn aml yn gweld un gair pan maen nhw’n edrych arnaf: ffoadur. Mae’r gair hwnnw’n rhan o fy stori, ond nid dyna’r cyfan ohonof. 

Rwyf hefyd yn rhywun sy’n caru llyfrau, ffilmiau, barddoniaeth, ieithoedd, a diwylliant. Rwy’n rhywun sy’n ailadeiladu ei dyfodol. 

Mae gennym fwy yn gyffredin nag rydyn ni’n meddwl. 

Felly ie, rwy’n ffoadur. Ond rwyf hefyd yn ferch, yn fyfyrwraig, yn weithiwr proffesiynol, ac yn rhywun llawn gobaith. 

Ac fel miliynau o eraill, rwy’n fwy nag un gair. 

Yn Pashto, rydyn ni’n dweud: Dir dir manana. 

Diolch yn fawr iawn.