Fy Ffordd yn Ôl i Gymru: Stori Emilia 

Emilia ydw i, ac fe ddechreuodd fy nghysylltiad â Chymru ymhell cyn imi ddychwelyd yma fel oedolyn. 

Yn y blynyddoedd cyn symud i Gymru, roedd fy mywyd wedi’i rannu rhwng y DU a Mecsico. Roeddwn i’n cwblhau PhD yn Rhydychen, ond roedd fy ymchwil wedi’i seilio ym Mecsico, felly roeddwn i’n teithio’n ôl yno’n rheolaidd ar gyfer gwaith maes. Roedd fy mhartner hefyd yn byw yno, yn gweithio i asiantaeth gyhoeddus, ac am amser hir roedden ni’n byw ar wahân. Tua blwyddyn a hanner cyn dod i Gymru, penderfynais gwblhau fy nhraethawd hir o Fecsico er mwyn inni allu bod gyda’n gilydd, ond roeddwn i bob amser yn gwybod fy mod eisiau dychwelyd i’r DU. Ar yr un pryd, roedd fy mhartner yn ystyried ail radd meistr mewn gwyddor data, felly dechreuon ni feddwl o ddifrif am symud. 

Pan welais hysbyseb am swydd addysgu mewn ysgol ryngwladol yng Nghymru, roedd yn teimlo’n bwysig ar unwaith. Dyma’r un ysgol lle dechreuodd fy stori yn y DU. Des i Gymru am y tro cyntaf pan oeddwn i’n 16 oed, ar ysgoloriaeth lawn. Mae’r ysgol yn dod â myfyrwyr o tua 80 o wledydd at ei gilydd, ac ar y pryd roedd y rhan fwyaf o’r lleoedd ar ysgoloriaethau. Er fy mod wedi ymweld â’r DU fel plentyn, Cymru oedd y lle cyntaf lle bûm yn byw yma go iawn ac yn dod i deimlo’n gysylltiedig â’r wlad. Ers hynny, rydw i wedi bod yn dychwelyd dro ar ôl tro. 

Felly roedd y cyfle i ddod yn ôl a dysgu yn yr un ysgol yn teimlo fel cau cylch. Roedd yr amseru’n gweithio hefyd. Gwnaeth fy mhartner gais i Brifysgol Caerdydd, cafodd ei dderbyn, a phenderfynon ni wneud Cymru’n gartref nesaf i ni. 

Cefais fy ngeni ym Michoacán, i’r de-orllewin o Ddinas Mecsico. Pan oeddwn i’n naw oed, symudon ni i Ddinas Mecsico. Cafodd fy mhlentyndod ei siapio gan deulu mawr, agos iawn. Roedd gan fy mam bum brawd a chwaer, ac roedd fy chwaer a minnau’r plant hynaf yn ein cenhedlaeth, felly cawson ni ein magu wedi’n hamgylchynu gan oedolion ac anogaeth. Roedd fy neiniau a’m teidiau hefyd yn fewnfudwyr, ac roedd eu cartref bob amser ar agor. Roedd pobl yn dod a mynd drwy’r amser, yn rhannu bwyd, straeon ac amser gyda’i gilydd. Roedd gan fy nain allu anhygoel i droi dieithriaid yn ffrindiau, a gadawodd hynny argraff ddofn arnaf. 

Yn Ninas Mecsico, roedden ni’n byw mewn lle a oedd unwaith yn gomŵn. Cafodd ei greu yn y 1970au gan grŵp o ffrindiau, ac er i bobl ddechrau teuluoedd dros amser, arhosodd yr ysbryd cymunedol yn gryf. Ces i fy magu gyda llawer o blant eraill, mannau a phrosiectau wedi’u rhannu. Hyd yn oed wrth symud gwledydd ar gyfer astudio a gwaith, arhosodd y lle hwnnw’n angor i mi. Roedd hefyd fel oasys tawel yng nghanol un o ddinasoedd mwyaf a phrysuraf y byd. 

Mae dychwelyd i Gymru fel oedolyn wedi bod yn brofiad arbennig iawn gan fy mod yn byw ar gampws yr ysgol. Mae’n lle hardd, ond hefyd yn eithaf ar wahân i fywyd bob dydd yng Nghymru. Yn ystod y tymor, mae bywyd mor brysur fel y gallaf fynd wythnosau heb adael. Felly, mewn ffordd, rydw i’n byw yng Nghymru, ond hefyd y tu mewn i swigen ryngwladol. 

Yr hyn sydd wedi fy helpu i deimlo’n fwy cysylltiedig yw’r gwaith allgymorth cymunedol sy’n gysylltiedig â’r ysgol. Mae adeiladu perthnasau gyda phobl leol a deall pwy sy’n byw o’n cwmpas wedi gwneud gwahaniaeth mawr. Mae yna athrawon sydd wedi bod yma ers blynyddoedd ac wedi adeiladu cysylltiadau cryf â’r gymuned, ac mae dysgu ganddyn nhw wedi fy helpu i ddeall y lle y tu hwnt i’r campws. 

Rydw i hefyd wedi cysylltu â Chymru drwy brofiadau fel mynychu digwyddiadau Mis Hanes Pobl Dduon gyda myfyrwyr, a gweithio gyda theuluoedd Wcreinaidd sydd wedi ymgartrefu’n lleol. Mae’r eiliadau hyn wedi bod yn ystyrlon iawn, gan roi cipolwg ar uchelgais Cymru i fod yn Genedl Noddfa. Ar yr un pryd, rydw i’n ymwybodol fy mod ond wedi ymgysylltu â rhan fach o fywyd Cymru, gan fod llawer o’m ffocws yn parhau ar yr ysgol. 

Wrth ddod yn ôl ar ôl 20 mlynedd, rwyf wedi sylwi faint mae Cymru wedi newid. Mae’r Gymraeg, yn arbennig, yn teimlo’n llawer mwy gweledig a chanolog nag oedd pan oeddwn i’n fyfyriwr. Mae bod i ffwrdd ac yna dychwelyd yn gwneud y newidiadau hynny’n gliriach, ac mae wedi bod yn ddiddorol gweld cenedl yn esblygu. 

Fel unrhyw symudiad, mae hwn wedi dod â heriau. Mae mudo bob amser yn cynnwys colled, ailadeiladu, ac ailddiffinio pwy wyt ti. Rydw i wedi symud sawl gwaith, felly mewn rhai ffyrdd mae’n dod yn haws, ond mae rhywbeth bob amser yn cael ei adael ar ôl. Gall byw mewn ardal wledig a delio â’r tywydd hefyd deimlo’n unig ar adegau. 

Un o’m hoff atgofion diweddar yng Nghymru oedd teithio i Dyddewi ar wersyll ysgol. Roedd yn gyfle i weld rhan arall o’r wlad ac i gysylltu â Chymru y tu allan i fywyd academaidd. Treulion ni amser yn y môr yn gwneud coasteering, ac roedd hynny’n helpu i mi deimlo’n agosach at y lle. Mae treulio amser gyda theuluoedd Wcreinaidd lleol hefyd wedi bod yn uchafbwynt, gan adeiladu cyfeillgarwch y tu hwnt i’r ysgol a chreu ymdeimlad o gymuned a rennir. 

Beth ydw i’n ei golli fwyaf am Fecsico? Yr haul. Rydw i’n caru gwres go iawn a dyddiau hir, ac rwy’n ei chael hi’n anodd gyda’r machlud cynnar yn y gaeaf yma. Rydyn ni wedi dechrau coginio bwyd Mecsicanaidd gartref ac archebu cynhwysion fel tortillas, sy’n helpu i ddod â theimlad o gartref i fywyd bob dydd. 

Des i Gymru tra oeddwn i’n gorffen fy PhD, a fy nod uniongyrchol yw cyhoeddi a dychwelyd i fyd academaidd. Rydw i hefyd yn mwynhau gweithio gyda phobl ifanc, felly rydw i’n cadw fy nghynlluniau’n hyblyg. Mae byd academaidd yn aml yn gofyn i chi symud ble bynnag mae’r cyfleoedd, ac efallai y bydd hynny yng Nghymru. 

Yn yr ysgol, rydw i’n dysgu Theori Gwybodaeth, sy’n canolbwyntio ar feddwl beirniadol a sut mae gwybodaeth yn cael ei hadeiladu ar draws gwahanol ddisgyblaethau. Rydw i hefyd yn dysgu Llwybrau Trawsnewid Systemau, cwrs sy’n seiliedig ar brosiectau ac sy’n helpu myfyrwyr i ymgysylltu â heriau byd-eang cymhleth ac i fyfyrio ar sut mae newid yn digwydd. 

Os oes un peth hoffwn i bobl ei ddeall, dyma fe. Mae pobl yn dod i wlad am lawer o resymau, ac maen nhw’n dod â sgiliau, gofal a bwriad da gyda nhw. Mae cyfraniadau’n aml yn cael eu gwneud yn dawel ac yn lleol, ond maen nhw’n bwysig. 

Dechreuodd fy mherthynas â’r DU yma yng Nghymru, a beth bynnag fydd y dyfodol yn ei ddwyn, bydd Cymru bob amser yn rhan bwysig o’m bywyd.