Lle ar gyfer ail gyfleon – Hanes Saba 

Cefais fy ngeni yn Peshawar, Pacistan. Roedd fy rhieni’n ffoaduriaid o Afghanistan yno. Fe wnaethon nhw gwrdd, priodi, a magu pob un ohonom, fi a’m tri brawd a chwaer. Fi yw’r plentyn canol, gyda brawd hŷn, chwaer hŷn, a chwaer iau. 

Treuliais y rhan fwyaf o’m plentyndod yn yr Emiradau Arabaidd Unedig, yn Dubai. Dyna lle es i’r ysgol, sefyll arholiadau, a byw bywyd oedd yn teimlo’n eithaf normal i berson ifanc. Ond doedd fy mywyd i erioed wedi’i wreiddio mewn un lle yn unig. Mae fy nheulu’n dod o Afghanistan yn wreiddiol, ac roedden ni’n teithio’n aml i Kabul, lle’r oedd fy nhad yn gweithio. Roedd symud a theithio wastad yn rhan o’n bywyd. 

Am resymau teuluol a phersonol, wnes i ddim gwneud yn dda o gwbl yn fy Lefelau A. Erbyn i mi orffen yr ysgol, roeddwn i’n gwybod nad oeddwn i eisiau aros yn Dubai. Roeddwn i eisiau annibyniaeth a dechrau o’r newydd mewn rhywle gwahanol. Dechreuais chwilio ar-lein am brifysgolion fyddai’n fy nerbyn, a daeth dwy i’r fei. Roedd un yn Abertawe. Dydw i wir ddim yn cofio’r llall. Cynigiodd Abertawe le i mi ar gwrs sylfaen, waeth beth oedd fy ngraddau, gyda’r cyfle i symud ymlaen i radd mewn ffiseg wedyn. Derbyniais y cynnig heb wir wybod i ble roeddwn i’n mynd. 

Pan gyrhaeddais i, doeddwn i ddim hyd yn oed yn sylweddoli fy mod i yng Nghymru. Roeddwn i’n meddwl mai Lloegr oedd y Deyrnas Unedig. Fy nghyd-letywr Rachel, Cymraes falch iawn, oedd yr un a’m cywirodd yn gyflym. Gwnaeth hi’n siŵr bod pob un ohonom ni, y myfyrwyr rhyngwladol, yn deall ble’r oedden ni a beth oedd hynny’n ei olygu. 

Rwy’n wirioneddol ddiolchgar iddi. Dechreuais sylwi ar yr arwyddion dwyieithog, clywed Cymraeg yn cael ei siarad, a gweld yr iaith yn bodoli’n agored ac yn falch. Roedd yn fy atgoffa o dyfu i fyny gyda Arabeg a Saesneg ochr yn ochr yn Dubai. Roeddwn i’n mwynhau dysgu sut i ynganu enwau lleoedd Cymraeg yn gywir, fel “prifysgol”, oherwydd roedd yn teimlo’n bwysig dangos parch. Pan ddysgais am hanes yr iaith Gymraeg, a’r ymdrechion i’w dileu, teimlais empathi dwfn. O ddod o’r cefndir sydd gen i, roedd hynny’n taro tant cryf iawn. 

Yn raddol, dechreuodd Cymru deimlo fel lle y gallwn i berthyn. 

Roedd fy mlynyddoedd cyntaf yn llawn darganfod. Roedd pobl yn teimlo’n garedig ac yn gadarn ar y ddaear. Gwneuthum ffrindiau oes ym Mhrifysgol Abertawe. Roedd y tywydd yn anodd ar adegau. Wythnosau o law oedd yn fy ngadael yn aflonydd ac yn awchu am fynd allan. Ond hyd yn oed wedyn, fe wnes i gofleidio’r teithiau cerdded gwlyb i ddarlithoedd a’r dillad wedi’u socian. Roedd ganddo swyn rhyfedd ei hun. 

Gadewais Abertawe am ychydig flynyddoedd i fyw yng Nghaeredin, ond yn y pen draw fe wnes i ddod yn ôl. Dychwelais i ddechrau PhD, rhywbeth doeddwn i byth yn meddwl y byddwn i’n ei wneud. Cefais gyfnod anodd yn ystod fy ngradd meistr, yn enwedig yn ystod COVID, ac roeddwn i’n meddwl fy mod i wedi colli fy siawns. Ond fe wnes i wneud cais beth bynnag, jyst i weld. A dywedon nhw ie. Mae’n debyg bod Cymru’n lle sy’n credu mewn ail gyfleon. 

Y tro hwn, mae’r profiad hyd yn oed yn ddyfnach. Mae fy chwaer yma hefyd bellach, yn gweithio gyda Chyngor Ffoaduriaid Cymru. Rwy’n teimlo’n fwy cysylltiedig â’r gymuned ehangach. Mae Abertawe wedi newid ers i mi gyrraedd gyntaf. Mae mwy o amrywiaeth, mwy o ieithoedd, a mwy o bobl fel fi yn dewis adeiladu bywyd yma. Rwy’n ei glywed yn y strydoedd, ei weld yn y siopau, a’i flasu yn y bwyd. 

Daw rhai o’m cysylltiadau cryfaf o’m grŵp ymchwil PhD, fy chwaer, a’m partner. Gall byd academaidd fod yn unig, ond rwy’n ffodus. Dyma’r bobl y byddwn i’n eu ffonio pe bai angen unrhyw beth arnaf. Nhw yw fy nheulu, ym mhob ffordd sy’n cyfrif. 

Mae yna adegau fydda i byth yn eu hanghofio. Cerdded o dan raeadrau ym Mannau Brycheiniog. Padlfyrddio ym Mae Three Cliffs. Addurno fy lle cyntaf ar fy mhen fy hun. Roedd y pethau hyn yn bwysig oherwydd roedden nhw’n nodi annibyniaeth a pherthyn. 

Un adeg arbennig o bwerus oedd mynychu Gwobrau Cenedl Noddfa. Roeddwn i’n crio drwy’r cyfan. Doedd hi ddim am adnabod pawb yn yr ystafell. Roedd hi am wybod eu bod nhw’n bodoli. Am sylweddoli nad oeddwn i ar fy mhen fy hun yn fy mhrofiad fel ffoadur. 

Mae pobl yn aml yn gofyn beth rwy’n ei golli am “gartref”. Mae’r ateb yn gymhleth. Roedd Dubai’n gartref am amser hir, ond roedd ein bywyd yno’n fach ac yn gaeedig. Roedd Kabul yn teimlo’n wahanol. Yn llawnach. Yn gyfoethog o deulu estynedig, iaith, marchnadoedd, lliw, a chynhesrwydd. Rwy’n colli arogl sbeisys, ffabrigau wedi’u gwneud â llaw, gemwaith, a chlywed fy iaith yn cael ei siarad ym mhobman. 

Yn rhyfedd iawn, rwy’n teimlo adleisiau o hynny yma weithiau. Mae cynhesrwydd tawel yng Nghymru. Haelioni sy’n dweud, “Mae’r hyn sydd gen i hefyd i ti.” Mae ffrindiau fel Rachel a Ffion wedi dangos y math hwnnw o groeso i mi, ac mae’n teimlo’n hynod gyfarwydd. 

Wrth edrych ymlaen, rwy’n dymuno sefydlogrwydd. Lle diogel i ddychwelyd iddo, y gallu i deithio, a’r cyfle i gefnogi’r bobl rwy’n eu caru. Rwy’n dymuno gwaith sy’n bwysig a bywyd wedi’i rannu gyda’m partner. Rwyf eisiau rhoi’n ôl i’r cymunedau rwyf wedi bod yn rhan ohonynt. 

Rwy’n gobeithio am rywbeth mwy hefyd. Llai o elyniaeth tuag at ffoaduriaid a mewnfudwyr. Cymru sy’n parhau i wella o’i chlwyfau trefedigaethol ei hun. Systemau gwell wedi’u seilio ar dosturi a chyfiawnder. Rwy’n credu bod newid yn dechrau ar lefel gymunedol. 

Os oes un peth hoffwn i i bobl ei gymryd o’m stori, dyma fe. Mae ail gyfleon yn real. Hyd yn oed pan mae’n teimlo’n amhosibl, weithiau mae estyn allan beth bynnag yn newid popeth. 

Rydyn ni’n fwy na dogfennau. Yn fwy na graddau neu gymwysterau. Nid yw mudo yn edrych yr un ffordd i bawb. Nid yw bod yn ffoadur yn golygu un peth. Mae pob stori’n wahanol. Dyma fy un i, ac rwy’n falch ohoni. 

Rwyf eisiau i bobl weld harddwch cymdeithas amlddiwylliannol ac aml-ffydd. Mae bywyd yn dod yn llawnach pan fo dy gymuned yn cynnwys pobl o ddiwylliannau, crefyddau, galluoedd a hunaniaethau gwahanol. Nid yw mudo’n gwanhau diwylliant. Mae’n ei ehangu. 

Cerddoriaeth Gymraeg-Affganaidd. Bwyd Cymraeg-Brasilaidd. Traddodiadau Cymraeg-Tsieineaidd. Nid yw’r rhain yn ddisodli dim. Maen nhw’n fynegiadau byw newydd o berthyn. 

Dyna’r hyn rwy’n credu y gall Cymru fod. Lle sy’n dod yn fwy, nid llai, drwy fod yn agored.