Chwilio am Gartref - Hanes Dunya 

Fy enw i yw Dunya, ac rwy’n wreiddiol o Irac. Cyn dod i Gymru, roedd fy mywyd yn brysur ac yn ansicr iawn. Roeddwn i’n fam, yn wraig, ac yn fyfyrwraig PhD, yn ceisio cadw cydbwysedd rhwng y teulu a’r byd academaidd heb deimlo fy mod wedi setlo o gwbl. Roeddwn i’n astudio tra’n magu fy mab, a fy ngŵr yn aros gartref i ofalu amdano. Doedd y newid rôl hwnnw ddim yn hawdd i’r un ohonom. Roedden ni’n newid cyfrifoldebau drwy’r amser, ond doedden ni byth yn teimlo’n sefydlog. Roedd fel petai cydbwysedd naturiol ein bywyd wedi mynd ar goll. 

Fe adawon ni Irac yn 2021 am nad oedd hi’n ddiogel bellach. I ddechrau, symudon ni o fewn y rhanbarth gan obeithio y byddai pethau’n gwella, ond wnaethon nhw ddim. Dechreuais chwilio am ffordd gyfreithiol i adael y wlad, ac fe wnes i wneud cais am ysgoloriaethau. Cefais fy nerbyn ar ysgoloriaeth Llywodraeth Twrci, a symudon ni i Ankara, lle astudiais ym Mhrifysgol Gazi. 

Ar y dechrau, roedd Twrci’n teimlo’n heddychlon ac yn hardd. Roedd Ankara’n dawel ac yn canolbwyntio ar deuluoedd, yn wahanol iawn i Istanbul. Ond dros amser, dechreuais brofi hiliaeth a chasineb tuag at dramorwyr mewn ffordd nad oeddwn erioed wedi’i deimlo o’r blaen. Roedd teimlad cryf yn erbyn Arabaid, yn bennaf oherwydd dicter tuag at ffoaduriaid o Syria. Er fy mod yno’n gyfreithiol fel myfyrwraig gyda phapurau dilys, roedd pobl yn fy nhrin fel pe na bawn i’n perthyn yno. 

Mae un profiad yn aros yn glir yn fy meddwl. Pan geisiais fynd â fy mab i gael gofal meddygol, cawsom ein gwrthod a dweud wrthym am fynd i glinig ar wahân ar gyfer tramorwyr. Esboniais dro ar ôl tro fy mod yn fyfyrwraig, nid yn ffoadur, ond doedd hynny ddim o bwys. Teimlais yn isel fy ysbryd ac yn hollol ddi-rym. 

Roedd yna bobl garedig hefyd. Roedd fy nghymydog yn gefnogol, ac roedd fy ngoruchwyliwr PhD yn wych. Ond roedd yr ofn wedi anghytbwyso’r pethau da. Fe wnes i roi’r gorau i siarad Arabeg ar drafnidiaeth gyhoeddus, rhag i bobl ofyn, “Yabancı mısın?” sef “Wyt ti’n dramorwr?” Doedd e ddim yn teimlo fel cwestiwn diniwed. Roedd yn teimlo fel gwrthod. 

Treuliais fy mlwyddyn gyntaf yn Nhwrci yn dysgu Tyrceg er mwyn gallu ymdopi o ddydd i ddydd. Ond wrth i ddiwedd fy PhD agosáu, roedden ni’n gwybod na allem aros. Roedd ein trwyddedau preswylio’n dros dro, doedd dim swyddi, dim eiddo, dim dyfodol clir. Doedd dychwelyd i Irac ddim yn opsiwn. 

Fel rhan o fy PhD, gwnes i wneud cais i fynychu cynhadledd yng Nghaeredin. Cefais fisa a theithiais i’r DU gyda fy mab, gan aros gyda fy mrawd yng Nghaerdydd. Yn fuan ar ôl i mi gyrraedd, bu farw gwraig fy mrawd yn sydyn, a phenderfynais aros i’w gefnogi. 

Tra oeddwn i yn y DU, galwodd fy ngŵr a dweud wrtha i beidio â dod yn ôl i Dwrci. Roedd y rheolau mewnfudo’n cael eu tynhau, trwyddedau preswylio’n cael eu byrhau, a’r gofynion ariannol yn cynyddu y tu hwnt i beth allem ei fforddio ar ysgoloriaeth fach. Gwnaethom y penderfyniad anoddaf erioed. Byddwn i’n aros yn y DU er mwyn dyfodol ein mab. 

Gwnaethom gais am statws ffoadur, ac wedyn am aduno teuluol i ddod â fy ngŵr yma. Prin oedd y cymorth ar gael. Llenwais yr holl ffurflenni fy hun, trefnais ei brawf Saesneg, a chasglwyd pob dogfen. Dywedodd cyfreithiwr y byddai’n costio dros £500 dim ond i wirio’r cais, arian nad oedd gennyf. Ymddiriedais ynof fy hun a’i gyflwyno. Dri mis yn ddiweddarach, daeth fy ngŵr i ymuno â ni. Roedd pawb wedi dweud y byddai’n cymryd o leiaf blwyddyn. 

Ers hynny, rydyn ni wedi bod yn ailadeiladu ein bywyd yng Nghaerdydd. Roeddwn i wedi byw yng Nghymru o’r blaen, rhwng 2014 a 2016, pan oeddwn i’n sengl. Roedd dychwelyd gyda’m teulu yn teimlo fel dod adref. Mae’r caredigrwydd yma’n real. Rwy’n teimlo’n ddiogel. Rwy’n teimlo fy mod yn perthyn. 

Nid yw tai wedi bod yn hawdd. Arhosais gyda fy mrawd, wedyn gyda’m nai, ac yna symudais i lety dros dro ar ôl cael statws ffoadur. Rwy’n gwirfoddoli’n rheolaidd ac wedi ymuno ag offerynfa gymunedol yn ddiweddar, er nad wyf yn gallu chwarae offeryn! 

Mae fy mab yn ffynnu yn yr ysgol. Mae’r ysgol yn bell o ble rydym yn byw, ond rwy’n gwneud y daith bob dydd. Mae ei hapusrwydd yn gwneud popeth yn werth chweil. 

Un o’m hoff atgofion yw barbeciw teuluol gyda’m brodyr a’u teuluoedd. Roedd yn fy atgoffa o bicnicau plentyndod yn Irac. Bwyd, chwerthin, gemau, a bod gyda’n gilydd. Rwyf am i fy mab dyfu i fyny gyda’r math hwnnw o atgofion. 

Rwy’n bensaer wrth fy mhroffesiwn. Gweithiais i’r Weinyddiaeth Adeiladu a Thai yn Irac, ond doedd dim twf na chreadigrwydd. Dyna pam y gwneuthum fy meistr ac yn awr fy PhD. Rwyf am arwain prosiectau a chreu rhywbeth ystyrlon yma yng Nghymru. Rwyf yn fy mlwyddyn olaf o’m doethuriaeth ac yn benderfynol o’i gorffen y flwyddyn nesaf. 

Rwy’n caru Irac ac yn colli fy mam, fy chwiorydd, a bwyd Iracaidd yn fawr. Ond nid yw Irac bellach yn cynnig diogelwch na lle i syniadau gwahanol. Mae Cymru wedi rhoi heddwch i mi a’r rhyddid i freuddwydio eto. 

Mae popeth rwy’n ei wneud nawr ar gyfer fy mhlentyn. Pob llyfr rwy’n ei ddarllen, pob llun rwy’n ei dynnu, pob darlith rwy’n ei mynychu, mae ganddo gyfrifoldeb. Rwyf am i fy mhlant gerdded heibio adeilad a ddyluniais ryw ddydd a dweud, “Gwnaeth ein mam hwnna.” 

Doedd dod i Gymru ddim yn ymwneud â symud gwlad yn unig. Roeddwn i’n chwilio am le lle na fyddai neb yn dweud wrthyf nad oeddwn yn perthyn. Lle y gallwn fagu fy nheulu mewn heddwch. Mae Cymru wedi rhoi hynny i mi. 

Yr hyn rwyf am i bobl ei ddeall am straeon fel fy un i yw hyn. Nid ydym yn gadael oherwydd ein bod eisiau. Rydym yn gadael oherwydd bod yn rhaid. Rydym yn dod â sgiliau, addysg, profiad, a dymuniad dwfn i gyfrannu. Rydym am adeiladu rhywbeth sy’n para. 

Unwaith, mynychais Wobrau Cenedl Noddfa. Roedd ffilm yno yn gofyn i bobl Cymru beth fyddent yn ei gymryd pe bai’n rhaid iddynt ffoi o’u cartrefi. Gwnaeth hynny i mi grio. Mae’r cwestiwn hwnnw’n agor calonnau. 

Nid ydym yn dianc rhag rhyfel yn unig. Weithiau rydym yn dianc rhag rhyfel tawel y tu mewn. Rydym yn dod oherwydd ein bod eisiau i’n plant fyw’n ddiogel, dysgu’n rhydd, a thyfu gyda urddas. 

Dyna pam y deuthum. A dyna pam rwy’n aros.