Gellir lawrlwytho cynnwys at ddefnydd anfasnachol, megis defnydd personol neu ar gyfer adnoddau addysgol.
Ar gyfer defnydd masnachol cysyllwch yn uniongyrchol gyda deilydd yr hawlfraint os gwelwch yn dda.
Read more about the The Creative Archive Licence.

Disgrifiad

Lede
Mae gan dŵr canoloesol y tu ôl i wal y doc yn Noc Penfro gysylltiad â nawddsant Iwerddon.

Stori
Yr adeilad hynaf yn Noc Penfro yw'r tŵr sy'n sefyll y tu ôl i wal y doc ar Fort Road. Er ei bod yn ymddangos bod gan yr eglwys Anglicanaidd yn Noc Penfro, a gysegrwyd i Sant Ioan yr Efengylwr, dŵr tal sy'n debyg i dyrau eglwysig nodedig eraill yn Sir Benfro, dim ond yn y 1840au y cafodd yr eglwys ei hadeiladu.

Roedd teulu Paterchurch yn berchnogion ystâd fawr a ymestynnai o Drwyn Pennar tua’r dwyrain hyd at Cosheston o'r drydedd ganrif ar ddeg tan y bymthegfed ganrif yn fras, ac mae'n debyg bod y tŵr ynghlwm wrth eglwys. Roedd plasty ar y safle wedi dadfeilio erbyn y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Er nad yw hanes yr eglwys yn eglur, mae claddedigaethau gerllaw yn dangos bod mynwent yma.

Mae’r ffaith bod y safle’n cael ei feddiannu gan David de Patrickchurch ar ddechrau'r bymthegfed ganrif yn awgrymu mai Padrig oedd nawddsant yr eglwys ganoloesol mae'n debyg. Mae'n ymddangos bod y tŵr sydd wedi goroesi wedi’i ddefnyddio fel man gwylio, ac mae lleoedd tân yn yr ystafelloedd, sydd wedi’u trefnu ar dri llawr, yn dangos bod y tŵr wedi'i ddefnyddio'n ddomestig am flynyddoedd lawer.

Mae'n ymddangos bod cwlt Sant Padrig wedi bod yn eithaf cryf yn Sir Benfro ac mae’r traddodiad bod Padrig wedi gadael Sir Benfro am Iwerddon yn dyddio'n ôl i'r unfed ganrif ar ddeg o leiaf. Mae'r awdur Rhygyfarch ap Sulien, yn Buchedd Dewi, yn dweud bod Padrig wedi cael ei annog gan angel i adael er mwyn gwneud lle i Dewi Sant, er na fyddai hwnnw'n cael ei eni am ddeng mlynedd ar hugain arall. Dywedodd Sieffre o Fynwy, yn ei hanes o'r ddeuddegfed ganrif am frenhinoedd Prydain, fod Padrig wedi sefydlu esgobaeth Mynyw (Tyddewi) ac wedi rhag-weld geni Dewi Sant. Cafwyd hyd i'w ddelwedd ar gysegrfa Dewi Sant yng Nghadeirlan Tyddewi ar ddiwedd yr Oesoedd Canol, ac mae wedi ei hadfer yno mewn eicon newydd ochr yn ochr â nawddsaint yr eglwys gadeiriol, Sant Andreas a Dewi Sant.

Cafwyd hyd i eglwysi neu gapeli eraill a gysegrwyd i Padrig yng ngogledd Sir Benfro ger Nanhyfer ac yn y Traeth Mawr ger Tyddewi. Collwyd yr eglwys ar y Traeth Mawr i'r môr er bod claddedigaethau wedi eu canfod yno ac mae erydiad parhaus y safle yn golygu bod angen ymchwiliad archaeolegol diweddar ar safle'r capel gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Dyfed a Phrifysgol Sheffield.

Yn Noc Penfro, mae Padrig yn cael ei gofio mewn cysegriad arall ar eglwys ym Mhennar, a adeiladwyd rhwng 1893–5. Mae Padrig a Dewi i'w gweld gyda'i gilydd yn ffenestr ddwyreiniol yr eglwys Gatholig yn Noc Penfro. Adeiladwyd yr eglwys yn bennaf ar gyfer y gymuned Gatholig Wyddelig yn y dref a gwnaed y ffenestr ddwyreiniol ym 1929 gan yr arlunydd Paul Woodroffe. Dangosir y ddau fel esgobion, ac mae gan Badrig farf laes i bwysleisio ei oedran. Mae Dewi yn ffigur iau ac mae ganddo fachgen wrth ei ochr, sydd efallai wedi'i fwriadu i gynrychioli un o'i ddisgyblion ifanc, er nad yw’n eglur pam mae'r bachgen yn noeth.

Oes gennych chi wybodaeth ychwanegol am yr eitem hon? Gadewch sylwad isod

Sylwadau (0)

Rhaid mewngofnodi i bostio sylw