Gellir lawrlwytho cynnwys at ddefnydd anfasnachol, megis defnydd personol neu ar gyfer adnoddau addysgol.
Ar gyfer defnydd masnachol cysyllwch yn uniongyrchol gyda deilydd yr hawlfraint os gwelwch yn dda.
Read more about the The Creative Archive Licence.

Disgrifiad

Lede
Mae Dr Bruce Moffett yn wyddonydd annibynnol sy'n byw yn Abergwaun. Mae'n awdurdod blaenllaw ym maes bio-dyddodiad; astudio cymylau a'r ffordd y maent yn ffurfio glaw.

Stori
Cyhoeddwyd gwaith Dr Moffett yn eang mewn cyfnodolion gwyddonol, ac mae'n cynnal teithiau a sesiynau yn rheolaidd yn Abergwaun ar gyfer ymwelwyr o bob oed. Yma, mae'n amlinellu ei waith a chanfyddiadau gwaith ymchwil sy'n torri tir newydd, a gynhaliwyd yn Afon Gwaun yn Abergwaun.

Yn yr ysgol, mae'n siŵr bod y rhan fwyaf ohonom wedi cael ein haddysgu bod glaw yn ffurfio wrth i ddafnau cymylau ymgyfuno, nes byddant yn mynd yn ddigon mawr i gwympo i'r ddaear. Nid felly...

Er mwyn i law syrthio, rhaid bod rhew yn ffurfio yn gyntaf. Yna, caiff y dŵr amgylchynol ei gynnwys yn y crisialau rhew sy'n tyfu wrth iddynt ddenu mwy a mwy o ddŵr. Y rhew yw'r peth sy'n tyfu, nid y dafnau hylifol. Yn y diwedd, byddant yn rhy fawr i aros i fyny a byddant yn disgyn i'r ddaear. Yn gyffredinol, bydd y rhew yn toddi ar y ffordd i lawr, felly rydym yn cael llawer iawn o law, yn hytrach nag eira.

Mae'n ddigon syml hyd yn hyn! OND mae'r dŵr mewn cymylau yn bur, ar ôl iddo anweddu o foroedd ac afonydd. Mae'n anodd credu nad yw'n rhewi unrhyw le yn agos at 0, ond -36.5°C! Nid yw hi fyth mor oer â hynny mewn cymylau, felly sut caiff y glaw ei gynhyrchu?

Mae grŵp dethol iawn o ronynnau mân yn bodoli: gronynnau sy'n creu glaw, gronynnau sy'n creu rhew. Rhaid i'r rhain godi i'r cymylau er mwyn i'r rhew ffurfio pan fo'r tymheredd yn gynhesach na -10°C. Mae mwyafrif helaeth y gronynnau hyn yn rhai biolegol, o facteria, paill a ffyngau.

Roedd hi eisoes yn hysbys bod nifer y gronynnau creu rhew yn y moroedd yn isel iawn, ond nid oedd afonydd fyth wedi cael eu hymchwilio. Aeth Roger Strawbridge (pysgotwr lleol) a minnau allan i samplu Bae Abergwaun. Y diwrnod wedyn, aethom i samplu Afon Gwaun. Roedd gwaith a wnaethpwyd i ddadansoddi'r samplau morol wedi cadarnhau nifer isel y gronynnau creu glaw/rhew yn y moroedd. Fodd bynnag, roedd y samplau o'r afon (y cyntaf erioed i gael eu dadansoddi) yn syfrdanol, ac roeddent yn cynnwys sawl mil gwaith yn fwy na'r samplau morol.

Ar y dechrau, roedd y gymuned wyddonol yn llawn amheuon am y canlyniadau a sicrhawyd mewn afon fach yng Nghymru. Fodd bynnag, dangoswyd canlyniadau tebyg mewn afonydd ar draws y byd (e.e., afon Mississippi).

Mae darganfyddiad niferoedd enfawr o ronynnau creu glaw dŵr croyw yn Abergwaun wedi ysgogi ymdrechion rhyngwladol i bennu a yw gronynnau creu rhew o afonydd yn bwysicach ar gyfer glawiad na'r rhai o'r moroedd.

Mae gan y gwaith ymchwil hwn, a gychwynnwyd yn Sir Benfro yn Afon Gwaun, oblygiadau pwysig ar gyfer sawl agwedd ar y newid yn yr hinsawdd, gan gynnwys rheolaeth afonydd, rhagfynegi glawiad, a rheoli glawiad.

Sylwadau (0)

Rhaid mewngofnodi i bostio sylw