Cricieth - llongddrylliad y MARION.

Yn ystod y 19eg ganrif galwodd llawer o longau i Gricieth. Byddent wedi cychwyn ar eu mordaith o Borthmadog, wedi'u llwytho â llechi to ar gyfer unrhyw borthladd, afon neu gilfach o amgylch y DU, Gogledd Ewrop a'r Baltig. Yna byddent yn gweithio eu ffordd yn ôl gydag unrhyw gargo neu mewn balast. Llwythi cyffredin oedd calchfeini, neu “cwlm”, ffurf rad o ddarnau glo bach a gymysgwyd â chlai i'w losgi yn yr odynau calch. Roedd y MARION yn nodweddiadol o'r sgwneri bach hyn. Fe’i hadeiladwyd ym Mhorth Y Gest ym 1853 ac roedd wedi hwylio am dros ddeng mlynedd ar hugain yn y fasnach lechi cario llwythi o tua chant o dunelli bob mordaith.

Ar noson 30 Medi 1885 gwelwyd hi yn anelu tuag Cricieth mewn tywydd dirywiol. Roedd hi wedi colli ei phrif fŵm (sy’n dal yr hwyl) felly nid oedd yn gallu tacio i angorfa St. Tudwal lle'r oedd llongau fel arfer yn cysgodi. Gyda thorf yn gwylio, llwyddodd i draethio dan Tynygelaist (Min y Traeth). Wrth i'r llanw trai, dechreuwyd ei dadlwytho gyda'r gobaith, pan fyddai'n wag, y byddai'n cael ei gyrru ymhellach i fyny'r traeth ac yn cael ei arbed. Yn anffodus, yn ystod y nos, cynyddodd y gwynt i storm lawn a phan ddaeth y llanw i mewn yn y bore cafodd ei hyrddio yn erbyn y clogfeini mawr ar y traeth. Capten Roberts oedd yr olaf i adael a dywedwyd iddo wylo i weld ei long, a oedd wedi bod yn gartref iddo ers blynyddoedd lawer, wedi malu’n ddarnau.

Adroddiad yn y Carnarvon a Denbigh Herald 30/9/1885 (cyfieithiad o’r Saesneg).

Cafodd y sgwner MARION oedd yn eiddo i'r Capten William Roberts, Portmadoc, ac oedd hefyd y capten iddi, ei ddal gan y storm ym Mae Cricieth nos Fawrth. Cafodd ei rhedeg i'r lan, ond fe olchodd y môr drosti ac achosi iddi daro mor drwm yn erbyn y cerrig clogfeini mawr ar y traeth nes bod tyllau mawr yn cael eu gwneud yn ei hochr starboard. Gan nad oedd unrhyw bosibilrwydd y byddai unrhyw gwch yn goroesi yn y tonnau enfawr, tynnwyd y criw i'r lan gyda rhaffau a thaclau wedi'u rwym i fast y llong ac i'r lan. Ni fyddai Capten Roberts am amser hir yn fodlon gadael y llong, nes iddo weld ei bod yn mynd i ddisgyn drosodd. Yn fuan wedi iddo lanio roedd y llong yn llongddrylliad llwyr. Roedd ganddi lwyth llawn o galchfaen ac nid oedd wedi'i hyswirio.

Delwedd 2: Mae'r llun hwn yn dangos y clogfeini mawr ar y blaendraeth lle ddrylliwyd y MARION.