Daw'r clip sain hwn o gyfweliad gyda Maria Beate (Bea) Green, a recordiwyd gan yr Imperial War Museums yn 1999. Yn y clip, mae Bea yn trafod ei phrofiad o ddod yn estron gelyn ym mis Mawrth 1941.

Trawsgrifiad

Ym mis Mawrth 1941 roeddwn yn 16 oed, a rhwng Mawrth y 13eg a Mawrth y 14eg, deuthum yn estron-elyn. Roedd yn rhaid i mi gofrestru yn yr heddlu neu rhywle neu’i gilydd efallai fod gen i ddal hwn- na, nid wyf yn credu bod gen i - beth bynnag, roedd gennyf y ffotograff hwn mewn llyfr cofrestru estroniaid bach llwyd a oedd yn dangos pa mor oer ac yn dioddef o losg eira oeddwn i ar y pryd. Rydych chi’n gweld, i mi, nid oeddwn i’n ffoadur; i mi, roeddwn wedi dod yma: eu problem nhw oedd beth oedden nhw’n meddwl.

Pan es i’r orsaf heddlu hon, mae’n debyg ei bod yn ffodus ein bod yng Nghymru oherwydd eu bod yn gwneud yn fach o’r peth. Felly, roeddwn yn gwybod ei fod yn taro pobl ac eto roedd yn rhywbeth roedd yn digwydd – a ddigwyddodd fel tywydd gwael. Wyddoch chi, fe wnaethoch chi ei gymryd ac roedd gen i’r cerdyn hwn ac roedd heddlu Cymru yn garedig efo fi a ... rydych chi’n gwybod fy mod i, wnaeth e ddim - dwi ddim yn credu ei fod yn amharu llawer. Roedd yr hyn a rwystrodd yn rhywbeth llawer dyfnach yr oeddwn yn ymdopi ag ef trwy ddweud wrthyf fy hun ‘Byddaf yn dangos iddynt pwy ydw I’.

Maria Beate Green - bywgraffiad byr

Ganwyd Bea Green ym Munich, yr Almaen ym 1925. Roedd hi'n byw mewn bloc o fflatiau yn y ddinas gyda'i thad (oedd yn gyfreithiwr), ei mam a'i brawd hŷn. Bu i Bea fynychu’r ysgol gynradd leol ac roedd ganddi fywyd hapus. Ym mis Mawrth 1933, bu i’w thad gael ei guro yn greulon mewn ymosodiad gwrthsemitig. Hyd yn oed ar ôl y digwyddiad ofnadwy hwn a Hitler bellach mewn grym, i ddechrau roedd gan deulu Bea deimladau cymysg ynglŷn â gadael. Roedd ei thad wedi adeiladu practis cyfreithiol llwyddiannus ac roedd ganddynt fywyd dymunol.

Ond ym 1938, bu i ysgol Bea gau ac ar ôl Kristallnacht daeth pethau'n fwyfwy peryglus ac anobeithiol. Roedd y teulu'n gwybod yr oedd rhaid iddyn nhw wneud popeth o fewn eu gallu i ddianc. Ymhen amser, ym mis Mehefin 1939, teithiodd Bea i Brydain ar y Kindertransport gan adael ei rhieni ar ôl. Cafodd ei chymryd i mewn gan y teulu Williams yn Lloegr.

Ar ôl i'r Ail Ryfel Byd ddechrau, cafodd Bea ei symud i Gymru lle arhosodd am beth amser. Yn y pen draw, sawl blwyddyn yn ddiweddarach, bu iddi aduno gyda'i rhieni. Ymgartrefodd yn ne Llundain gyda'i gŵr a’u tri o blant a chafodd yrfa fel ieithydd a chyfieithydd a byddai'n siarad â grwpiau am ei phrofiadau.

Ffynhonnell:

IWM, Green, Maria Beate (Oral History) [cyrchwyd 22 Rhagfyr 2021]

Storfa: Imperial War Museums, catalogue number: 19796.