Atebion i holiadur gan Edward Jones, Llanerchymedd, Ynys Môn, a baratowyd gan Amgueddfa Werin Cymru yn 1957 a dosbarthwyd gan Cyngor Gwlad Môn. Mae'r atebion yn rhoi manylion ar 'Ddiwrnod Gwaith cyffredin ers llawer dydd'.

Trawsgrifiad

[MS 353_000

Gorffennaf 17, 1957

Enw: Edward Jones

Cyferiad: Ty Capel, Llanerchymedd

Beth oedd amser codi arferol? 5 o’r gloch y bore

A godai pawb yr un amser? Na dim ond y gewision a’r morwynion

A wneid unrhyw waith cyn brecwast? Fe [wnaud?] hâf a gaeaf

Pa bryd oedd amser brecwast? 6 o’r gloch y bore

Beth a fwyteid i frecwast? Bara llaeth a bara brwes

A fyddai pawb yn cael yr un bwyd? Na fyddai y gwasanaethyddion fyddai yn cael y [salaf?]

A oedd hi’n arferiad i gadw dyletswydd? Fel rheol ar ôl boreufwyd

Pwy fyddai’n cymryd rhan? Y meistr gyda’r gwasanaethyddion yn eu tro

A gymerai pawb ran yn ei dro? –

A oedd hi’n arferiad i gymryd bwyd rhwng brecwast a chinio? Nag oedd

Os felly, pa fwyd? –

Beth oedd enw’r pryd? –

Ym mh’le y bwyteid ef? –

A oedd amser arbennig i’r pryd hwn? –

Am faint o’r gloch yr oedd cinio, fel arfer? 12eg o’r gloch

A fyddai pawb un cael yr un bwyd? Na fyddai

Beth oedd y bwyd cyffredin amser cinio? Cig môch wedi ei halltu, beef wedi ei halltu, tatw a llaeth a phenwaig hallt

A fyddai pawb yn bwyta yn yr un lle? Na fyddai byddai y gwasanaethyddion yn y briws a’i meistr a’r fastres yn y gegin

A oedd enw arall ar ginio? Prynhawnfwyd

[MS 353_0002]

A fyddech chwi’n bwyta cinio yn y caeau o gwbl? Byddai bwyta cinio yn y caeau yn amser cynheuaf

Os felly, a oedd y bwyd yn wahanol? Yr oedd yn wahanol

Sut oedd galw’r dynion o’r caeau i’r tŷ i gael eu cinio? Byddai rhai yn arfer galw gyda cragen glan y môr eraill gyda cloch

Am faint o’r gloch yr oedd pryd yn y prynhawd? Oddeutu 4 o’r gloch

Beth oedd yr enw, neu’r enwau, arno? Cynmys fwyd neu gynyswyd

Beth a fwyteid? Bara haidd. Bara gwenith ymenyn pot gyda llaeth ac yna yn ddiweddarach daeth te

Ym mh’le y bwyteid y pryd bwyd hwn? Bwyteid ef yn y caeau ond [aed?] i’r briws pan yn gweithio o gylch y ty

Am faint o’r gloch yr oedd pryd gyda’r nos? Oddeutu 8 o’r gloch

Beth oedd yr enw (neu’r enwau) arno? Swper

Beth a fwyteid iddo? Uwd llaeth 

Pwy fyddai yno? (Y gweision er enghraift?) Y llanciau sengl a’r morwynion

Sut y byddai’r gwaith beunyddiol yn ffitio i mewn? Byddai y certmon yn rhoi yn holl amser gyda’r cyffylau y [porthant?] gyda’r gwartheg yna byddai yr hwsmon gyda gwahanol ddyletswyddau sef cau y cloddiau a thacluso o gylch y fferm

Pa amser a wneid y godro? Oddeutu 6:30 yn y bore ac yna rhwng 5 a 6 yr hwyr ond byddai peth newid ar y Sadwrn a’r Sul

A fyddid yn dyrnu â ffust? Byddai

Pa amser ar y dydd y byddai’r gwragedd yn ymweld â’u cymdogion? Byddai ymweliadau achlysurol o fferm i fferm oddeutu 3 neu yn y prynhawn

A beth am y dynion? Byddent yn cyfarfod wedi noswyl

Beth oedd yr enw yn eich ardal am fynd i alw ar bobl fel hyn? (Yn rhai ardaloedd defnyddir y geiriau ‘cerdded tai’ neu ‘cymowta’, er enghraifft) Mynd i hel [visit?]

Sut yr oedd pobl y neu difyrru eu hunain gyda’r nos yn eu cartrefi? Byddai rhai yn canu ystrymant ac oed y gynnal nosweithiau llawen cadw gwylnos eraill yn [dieynydda?] a darllen, eraill y pendronni i gael dau pen linyn gyda theuad o blant.

Am faint o’r gloch yr eid i’r gwely? Rhwng 9 a 10eg gan byddai codi yn fore

A wneid unrhyw waith gyda’r nos ar yr aelwyd? Byddai taclu esgidiau a llawer o waith coed a naddu llwyau pren, plethu rhaffau, fel byddai y ddiddordebau

A oedd bwyd gwahanol yn y gaeaf a’r hâf? Ychydig o newid fyddai yn y bwyd gan nad oedd llawer o amrywiaeth ar y fferm yn y cyfnod hwn   

[MS 353_0003]

Gwas Bach