Atebion i holiadur gan Richard Roberts o Fryngwran, Ynys Môn, a baratowyd gan Amgueddfa Werin Cymru yn 1957 a dosbarthwyd gan Cyngor Gwlad Môn. Mae'r atebion yn rhoi manylion ar 'Ddiwrnod Gwaith cyffredin ers llawer dydd'.

Trawsgrifiad

[MS 344_0001 ]

Beth oedd amser codi arferol?

5 (yn y gaeaf), 5.30 yn yr haf

A godai pawb yr un amser?

Y gwnsion a’r morwynion

A wneid unrhyw waith cyn brecwast?

Yn y gaeaf dwfnhau yr anifeiliaid a bwydo, a hefyd glanhau y stabl a’r beudu

Pa bryd oedd amser brecwast? 

Am chwech

Beth a fwyteid i frecwast?

Bara llaeth neu brwas bara ceirch

A fyddai pawb yn cael yr un bwyd?

Y gweision yn y briws [ nis pwydderu] ddim am y gegin bwrdd

A oedd hi’n arferiad i gadw dyletswydd?

Nid ym mhob lle, mi fyddai yr hwsmon yn gofyn am bendith mewn ambell fferm

Pa bryd yn ystod y dydd y cedwid dyletswydd?

Yn y bore os y byddai hynny yn cymryd lle

Pwy fyddai’n cymryd rhan?

Dynion a fyddai yn arfer a bod yn gyhoeddus yn yr Eglwsyi

A gymerai pawb ran yn ei dro?

Na nid pawb

A oedd hi’n arferiad i gymryd bwyd rhwng brecwast a chinio?

Na fyddai

Os felly, pa fwyd?

-

Beth oedd enw’r pryd?

-

Ym mh’le y bwyteid ef?

-

A oedd amser arbennig i’r pryd hwn?

-

Am faint o’r gloch yr oedd cinio, fel arfer?

Am haner dydd

A fyddai pawb yn cael yr un bwyd?

Mae yn debyg na fyddai, am nad oedd pawb yn bwyta yn yr un lle

Beth oedd y bwyd cyffredin amser cinio?

Tatws llaeth a bara menyn, dipyn o gig ar y Sul

A fyddai pawb yn bwyta yn yr un lle?

Na fyddennt

A oedd enw arall ar ginio?

Pryndawnfwyd

[MS 344_0002]

A fyddech chwi’n bwyta cinio yn y caeau o gwbl?

Na fydden

Os felly, a oedd y bwyd yn wahanol?

-

Sut oedd galw’r dynion o’r caeau i’r ty i gael eu cinio?

Crogen, ei chwythu

Am faint o’r gloch yr oedd pryd y prynhawn?

Pedwar o gloch yn y cynheaf

Beth oedd yr enw, neu’r enwau, arno?

Cynyswyd, neu te

Beth a fwyteid?

Bara a menyn

Ym mh’le y bwyteid y pryd bwyd hwn?

Ar y cae

Am faint o’r gloch yr oedd pryd gyda’r nos?

Am wyth o’r gloch

Beth oedd yr enw (neu’r enwau) arno?

Uwd

Beth a fwyteid iddo?

Uwd llaeth neu lefrith

Pwy fyddai yno? (Y gweision er enghraifft?)

Yr hwsmon, ail was, ar certwyr y porthwr ac eraill dros y cynhaeaf

Sut y byddai’r gwaith beunyddiol yn ffitio i mewn?

Yn y gaeaf, pump yn y bore tan yr haf chwech yn y bore hyd hwyr amser cynhaeaf neu o chwech hyd chwech amser arall

Pa amser a wneid y godro?

Chwech y bore a pump y prydnawn

A fyddid yn dyrnu â ffust?

byddai

Pa amser ar y dydd y byddai’r gwragedd yn ymweld â’u cymdogion?

Unrhyw amswer

A beth am y dynion?

Dim llawer o amswer i weld neb

Beth oedd yr enw yn eich ardal am fynd i alw ar bobl fel hyn? (Yn rhai ardaloedd defnyddir y geiriau ‘cerdded tai’ neu ‘cymowta’, er enghraifft)

Cerdded tai

Sut yr oedd pobl yn eu difyrru eu hunain gyda’r nos yn eu cartrefi?

Yn y haf os y byddai amser yn yr ardd.  Yn y gaeuaf am y gwely (gwaith a gwely)

Am faint o’r gloch yr eid i’r gwely?

Am nawr o’r gloch

A wneid unrhyw waith gyda’r nos ar yr aelwyd?

Dim llawer o amser  wneud dim

A oedd bwyd gwahanol yn y gaeaf a’r hâf?

Nag oedd