Atebion i holiadur gan Margaret Williams o Langaffo, Ynys Môn, a baratowyd gan Amgueddfa Werin Cymru yn 1957 a dosbarthwyd gan Cyngor Gwlad Môn. Mae'r atebion yn rhoi manylion ar 'Ddiwrnod Gwaith cyffredin ers llawer dydd'.

Trawsgrifiad

[MS 343_0001]

Beth oedd amser codi arferol?

Hanner awr wedi pump i chwech

A godai pawb yr un amser?

Fel rheol

A wneid unrhyw waith cyn brecwast?

Godro a llitho lloi

Pa bryd oedd amser brecwast? 

Saith

Beth a fwyteid i frecwast?

Bara llaeth a The a Brechdan Brwas Bara Ceirch Dydd Sul

A fyddai pawb yn cael yr un bwyd?

Nid bob amser

A oedd hi’n arferiad i gadw dyletswydd?

Ar ol brecwast

Pwy fyddai’n cymryd rhan?

Y Penteulu

A gymerai pawb ran yn ei dro?

Darllen bob yn ail

A oedd hi’n arferiad i gymryd bwyd rhwng brecwast a chinio?

Oedd

Os felly, pa fwyd?

Mewn rhai ffermydd ceid maidd yr iar neu [shot]

Beth oedd enw’r pryd?

Paned ddeg

Ym mh’le y bwyteid ef?

Wrth y gwaith yn y cae

A oedd amser arbennig i’r pryd hwn?

Rhwng naw a deg

Am faint o’r gloch yr oedd cinio, fel arfer?

Haner dydd

A fyddai pawb yn cael yr un bwyd?

Dim bob amser

Beth oedd y bwyd cyffredin amser cinio?

Cig eidion neu gig moch tatws a llaeth

A fyddai pawb yn bwyta yn yr un lle?

Dim fel rheol

A oedd enw arall ar ginio?

[MS 343_0002]

A fyddech chwi’n bwyta cinio yn y caeau o gwbl?

Dim cinio

Os felly, a oedd y bwyd yn wahanol?

-

Sut oedd galw’r dynion o’r caeau i’r ty i gael eu cinio?

Gyda chrogau neu gloch

Am faint o’r gloch yr oedd pryd y prynhawn?

Pump yn y gaeaf a chwech yn haf

Beth oedd yr enw, neu’r enwau, arno?

Gynwys fwyd

Beth a fwyteid?

Llaeth twym a brechdan radell a menyn yn lleol ddiwedar y ceid te

Ym mh’le y bwyteid y pryd bwyd hwn?

Ar fwrdd y Briws

Am faint o’r gloch yr oedd pryd gyda’r nos?

Wyth or gloch

Beth oedd yr enw (neu’r enwau) arno?

Swper

Beth a fwyteid iddo?

Uwd a llaeth neu lefrith

Pwy fyddai yno? (Y gweision er enghraifft?)

Y gweision

Sut y byddai’r gwaith beunyddiol yn ffitio i mewn?

-

Pa amser a wneid y godro?

Ar ol te

A fyddid yn dyrnu â ffust?

Gwelais ddyrnu a ffust mewn ein lle bach

Pa amser ar y dydd y byddai’r gwragedd yn ymweld â’u cymdogion?

Yn y pnawn ar Visit

A beth am y dynion?

Yn y ffair

Beth oedd yr enw yn eich ardal am fynd i alw ar bobl fel hyn? (Yn rhai ardaloedd defnyddir y geiriau ‘cerdded tai’ neu ‘cymowta’, er enghraifft)

Hel [cuees]

Sut yr oedd pobl yn eu difyrru eu hunain gyda’r nos yn eu cartrefi?

Byddai y gwragedd yn gwau hosanau a gwnio ar dynion yn gwneud [preuau] rhaffau a llwyau pren yn y gaeaf a [luitio] yn yr haf neu ddawnsio

Am faint o’r gloch yr eid i’r gwely?

Am naw neu [bar] agos

A wneid unrhyw waith gyda’r nos ar yr aelwyd?

Byddai y merched yn smoothio a startsio colleri a [thr] bara ceirch

A oedd bwyd gwahanol yn y gaeaf a’r hâf?

Oedd ceid mwy o amrywiaeth yn yr haf megis cig ffresh yn lle cig wedi halltu. Sieau a [llywru] a photes gwyn yn lle brwas hallt

[MS 343_0003]

Beth oedd enwau’r gwahanol ystafelloedd ty yn eich ardal?

Parlwr Cegin Briws Bwtri Ty llaeth a chegin allan neu gegin foch

A oedd bwyd arbennig amser cneifio neu ddyrnu, neu yn ystod cynhaeaf?

Oedd ceid tatws rhost a phwdin plwm

Beth oedd enwau’r gwahanol fathau o weision a morynion (er enghraifft, ‘hwsmon’ gwas mawr, gwas bach)?

Hwsmon Pencartmon Ail gertmon Eil gwas Porthwr a gwas Bach

Beth oedd enwau’r tai allan arferol yn eich ardal?

Beudy Stabal Cwt malu Cwt Ebolion Cwt lloi, Huwal, Iard Gwartheg tewion Cwt arfau a Llofft Granar

Unrhyw wybodaeth neu atgofion arall o’ch eiddo ar arferion eich ardal?