Atebion i holiadur gan Sydney Ellen Hughes o Lanfachreth, Ynys Môn, a baratowyd gan Amgueddfa Werin Cymru yn 1957 a dosbarthwyd gan Cyngor Gwlad Môn. Mae'r atebion yn rhoi manylion ar 'Ddiwrnod Gwaith cyffredin ers llawer dydd'.

Trawsgrifiad

[MS 340_0001]

[Beth oedd amser codi arferol?] 

5 or [sic] gloch

[A godai pawb yr un amser?]

Na fyddant, ond y Gweision ar [sic] Morwynion

[A wneid unrhyw waith cyn brecwast?]

Glanhau ac weithiau godro.

[Pa bryd oedd amser brecwast?]

6 or [sic] gloch

[Beth a fwyteid i frecwast?]

Bara Llaeth, a cwpaned [sic] o Goffi

[A fyddai pawb yn cael yr un bwyd?]  Na fyddant

[A oedd hi’n arferiad i gadw dyletswydd?]

Dim ymhobman.

[Pa bryd yn ystod y dydd y cedwir dyletswydd?]

Ar ol [sic] cinio.

[Pwy fyddai’n cymryd rhan?]

Y Meistr

[A gymerai pawb ran yn ei dro?]

mewn ambell le.

[A oedd hi’n arferiad i gymryd bwyd rhwng brecwast a chinio?]

Nag oedd.

[Os felly, pa fwyd?] 

-

[Beth oedd enw’r pryd?]

-

[Ym mh’le y bwyteid ef?]

-

[A oedd amser arbennig i’r pryd hwn?]

-

[A faint o’r gloch yr oedd cinio, fel arfer?]

12 or [sic] gloch

[A fyddai pawb yn cael yr un bwyd?]

Na fyddant.

[Beth oedd y bwyd cyffredin amser cinio?]

Tatws, Biff wedi ferwi a Broth

Weithiau cig moch

[A fyddai pawb yn bwyta yn yr un lle?]

Dim ond y Gweision ar [sic] Morwynion

[A oedd enw arall ar ginio?]

Prynhawnfwyd.

[MS 340_0002]

[A fyddech chi’n bwyta cinio yn y caeau o gwbl?]

Amser cynhauaf. [sic]

[Os felly, a oedd y bwyd yn wahanol?]

Oedd, Te, Bara Menyn a Chaws.

[Sut oedd galw’r dynion o’r caeau i’r tŷ i gael eu cinio?]

Gyda Ffliwt; Cloch neu Gragen.

[Am faint o’r gloch yr oedd pryd yn y prynhawn?]

Morwynion am 4 or [sic] Gloch

ar Gweision am 6  “    “

[Beth oedd yr enw, neu’r enwau arno?]

TE.

[Beth a fwyteid?]

Dim ond Bara ymenyn

[Ym mh’le y bwyteid y pryd bwyd hwn?]

Yn y Gegin

[Am faint o’r gloch yr oedd pryd gyda’r nos?]

8 or [sic] Gloch

[Beth oedd yr enw (neu’r enwau) arno?]

Swper.

[Beth a fwyteid iddo?]

Uwd.

[Pwy fyddai yno? (Y gweision er enghraifft?)]

Ar [sic] morwynion.

[Sut y byddai’r gwaith beunyddiol yn ffitio i mewn?]

Peth cyntaf Gwaith allan, wedyn gwaith ty

[Pa amser a wneid y godro?]

5 or [sic] gloch, a 4.30 Dydd Sul

[A fyddid yn dyrnu â ffust?]

Byddant.

[Pa amser ar y dydd y byddai’r gwragedd yn ymweld â’u cymdogion?]

Gyda’r Nos.

[A beth am y dynion?]

[Beth oedd yr enw yn eich ardal am fynd i alw ar bobl fel hyn? (Yn rhai ardaloedd defnyddir y geiriau ‘cerdded tai’ neu ‘cymowta’, er enghraifft)]

Cerdded Tai.

[Sut yr oedd pobl yn eu difyrru eu hunain gyda’r nos yn eu cartrefi?]

Pan mewn gwasanaeth, Pawb ai [sic] stori ac ambell englyn.

[Am faint o’r gloch yr eid i’r gwely?]

10 or [sic] gloch.

[A wneid unrhyw waith gyda’r nos ar yr aelwyd?]

Glanhau’r Esgidiau, ar [sic] Llwyau a plicio’r Tatws.

[A oedd bwyd gwahanol yn y gaeaf a’r hâf?]

Oedd.

[MS 340_0003]

[Beth oedd enwau’r gwahanol ystafelloedd yn eich ardal?] 

Briws; Ty Llaeth; Y Gegin ar [sic] Parlwr

[A oedd bwyd arbennig amser cneifio neu ddyrnu, neu yn ystod y cynhaeaf?]

Dim ond amser Dyrnu; Tatw Rhost a Cig ffres a Pwdin

[Beth oedd enwau’r gwahanol fathau o weision a morynion (er enghraifft, ‘hwsmon’, gwas mawr, gwas bach)?]

Hwsmon; Pen Certmon; a Gwas Bach a Dyn Caled; ei waith ef oedd codi cloddiau a twtio y tir.

[Beth oedd enwau’r tai allan arferol yn eich ardal?] 

Rhiwel; Cwt Golchi; Cegin allan lle y byddant yn pobi.

[Unrhyw wybodaeth neu atgofion arall o’ch eiddo ar arferion eich ardal?]

Edrych ymlaen am Fawrth Ynyd i gael crempog, rhedeg gartref am y cyntaf a Ysgol.

Clapio o flaen y Pasg, a  chael te party[sic] y Sulgwyn.

Wedyn y Nadolig i edrych ymlaen amdano, a chadw Watch Night.