Atebion i holiadur gan Frances Grace Hughes o Llanfachreth, Ynys Môn, a baratowyd gan Amgueddfa Werin Cymru yn 1957 a dosbarthwyd gan Cyngor Gwlad Môn. Mae'r atebion yn rhoi manylion ar 'Ddiwrnod Gwaith cyffredin ers llawer dydd'.

Trawsgrifiad

[MS 339_0001 ]

[Beth oedd amser codi arferol?]  

Pump o’r gloch

[A godai pawb yr un amser?]

Gweision a morynion gyntaf.

[A wneid unrhyw waith cyn brecwast?]

Glanhau stabl a’r beudai.

[Pa bryd oedd amser brecwast?]

Chwech o’r gloch

[Beth a fwyteid i frecwast?]

Bara llaeth

[A fyddai pawb yn cael yr un bwyd?]

Byddai’r gweision a’r morynion.

[A oedd hi’n arferiad i gadw dyletswydd?]

Oedd mewn ambell i le.

[Pa bryd yn ystod y dydd y cedwir dyletswydd?]

Amser brecwast.

[Pwy fyddai’n cymryd rhan?]

Y Teulu, morynion a’r gweision.

[A gymerai pawb ran yn ei dro?]

Y meistr a’r feistres.

[A oedd hi’n arferiad i gymryd bwyd rhwng brecwast a chinio?]

Mewn ambell i le.

[Os felly, pa fwyd?]  

Paned o goffee [sic] a brechdan.

[Beth oedd enw’r pryd?]

Paned ddeg.

[Ym mh’le y bwyteid ef?]

Yn y briws

[A oedd amser arbennig i’r pryd hwn?]

Deg o’r gloch

[A faint o’r gloch yr oedd cinio, fel arfer?]

Deuddeg o’r gloch

[A fyddai pawb yn cael yr un bwyd?]

Byddent.

[Beth oedd y bwyd cyffredin amser cinio?] 

Tatws a cig moch.

[A fyddai pawb yn bwyta yn yr un lle?]

Morynion a gweision yn y briws.

Y Teulu yn y gegin.

[A oedd enw arall ar ginio?]

Nagoedd

[MS 339_0002]

[A fyddech chi’n bwyta cinio yn y caeau o gwbl?]

Nagoedd

(amser cynhaeaf gwair a yd)

[Os felly, a oedd y bwyd yn wahanol?]

–

[Sut oedd galw’r dynion o’r caeau i’r tŷ i gael eu cinio?]

Canu’r gloch

[Am faint o’r gloch yr oedd pryd yn y prynhawn?] 

Chwech

[Beth oedd yr enw, neu’r enwau arno?] 

Te

[Beth a fwyteid?] 

Torth gymysg, menyn pot a te.

[Ym mh’le y bwyteid y pryd bwyd hwn?] 

Briws, yn y cae adeg cynhaeaf

[Am faint o’r gloch yr oedd pryd gyda’r nos?]

Wyth o’r gloch

[Beth oedd yr enw (neu’r enwau) arno?]

Swper

[Beth a fwyteid iddo?] 

Uwd neu posel.

[Pwy fyddai yno? (Y gweision er enghraifft?)] 

Y gweision

[Sut y byddai’r gwaith beunyddiol yn ffitio i mewn?]

[Pa amser a wneid y godro?]

Tua saith y bore, rhwng pump a chwech y nos.

[A fyddid yn dyrnu â ffust?] 

Na dyrnwr mawr

[Pa amser ar y dydd y byddai’r gwragedd yn ymweld â’u cymdogion?]

Gyda’r nos

[A beth am y dynion?]

Gyda’r nos

[Beth oedd yr enw yn eich ardal am fynd i alw ar bobl fel hyn? (Yn rhai ardaloedd defnyddir y geiriau ‘cerdded tai’ neu ‘cymowta’, er enghraifft)]

[Sut yr oedd pobl yn eu difyrru eu hunain gyda’r nos yn eu cartrefi?]

Canu a dweud hen straeon

[Am faint o’r gloch yr eid i’r gwely?]

Tua naw

[A wneid unrhyw waith gyda’r nos ar yr aelwyd?]

Plicio tatws, tylino bara

[A oedd bwyd gwahanol yn y gaeaf a’r hâf?]

Nagoedd

[MS 339_0003]

[Beth oedd enwau’r gwahanol ystafelloedd yn eich ardal?]

Briws, cegin, parlwr, lloftydd [sic], ty llaeth

[A oedd bwyd arbennig amser cneifio neu ddyrnu, neu yn ystod y cynhaeaf?]

Oedd gwell bwyd cig ‘fresh’ i ginio, a pwdin.

Bara brith i de.

[Beth oedd enwau’r gwahanol fathau o weision a morynion (er enghraifft, ‘hwsmon’, gwas mawr, gwas bach)?]

Porthwr, hwsmon, gwas mawr, gwas bach

[Beth oedd enwau’r tai allan arferol yn eich ardal?]

“ Orsedd deryn”,     “Porti Belo.”    “Roe Buck”. 

“Bedo”.  “Parlwr.”  “Coeden Gron”

[Unrhyw wybodaeth neu atgofion arall o’ch eiddo ar arferion eich ardal?]

Clapio dydd Llun o flaen y Pasg pan yn blentyn.

Melin wynt y[sic] troi i falu’r blawd, a’r drol a’r ceffyl yn ei gario i gyfarfod y llongau bach yn Cei Valley rhwng pedwar a phump y bore.