Atebion i holiadur gan Elen Thomas, Llanddona, Ynys Môn, a baratowyd gan Amgueddfa Werin Cymru yn 1957 a dosbarthwyd gan Cyngor Gwlad Môn. Mae'r atebion yn rhoi manylion ar 'Ddiwrnod Gwaith cyffredin ers llawer dydd'.

Trawsgrifiad

 

[MS 338_0001]

 

[Beth oedd amser codi arferol?]

Pump or[sic] gloch y bore

 

[A godai pawb yr un amser?]

Byddai pawb or gweision ond nid y teulu

 

[A wneid unrhyw waith cyn brecwast?]

Yn gaeaf Porthi, Carthu, gwisgo’r wedd yn barod

 

[Pa bryd oedd amser brecwast?]

Chwech or[sic] gloch

 

[Beth a fwyteid i frecwast?]

Brywes bara Ceirch, Bara llaeth, ac efallai dê ar ei ol

 

[A fyddai pawb yn cael yr un bwyd?]

Mewn ambell i le, ond nid bob amser

 

[A oedd hi’n arferiad i gadw dyletswydd?]

Oedd

 

[Pa bryd yn ystod y dydd y cedwir dyletswydd?]

Canol dydd ar ol[sic] cinio

 

[Pwy fyddai’n cymryd rhan?]

Y Meistr ar[sic} feistres, yr hwsmon ac eraill oedd yn gallu gwneyd [sic]

 

[A gymerai pawb ran yn ei dro?]

Gwnant os yn medru, byddai pawb yn darllen yn ei dro

 

[A oedd hi’n arferiad i gymryd bwyd rhwng brecwast a chinio?]

Nac oedd

 

[Os felly, pa fwyd?]

 

 

[Beth oedd enw’r pryd?]

 

 

[Ym mh’le y bwyteid ef?]

 

[A oedd amser arbennig i’r pryd hwn?]

 

 

[A faint o’r gloch yr oedd cinio, fel arfer?]

Deuddeg or[sic] gloch or[sic] munyd [sic]

 

[A fyddai pawb yn cael yr un bwyd?]

Mewn ambell fferm, ond bwyta yn y gegin y byddai y teulu ar [sic] gweision ar [sic] morynion yn y briws

 

[Beth oedd y bwyd cyffredin amser cinio?]

Tatws, llaeth a digon o gig eidion

 

[A fyddai pawb yn bwyta yn yr un lle?]

Na ddim ymhob lle, y gwasanaethyddion yn y briws, ar [sic] teulu drwodd yn y gegin

 

[A oedd enw arall ar ginio?]

Ni Chlywais am enw arall ar ginio

 

 

 

[MS 338_0002]

 

 

[A fyddech chi’n bwyta cinio yn y caeau o gwbl?]

Na fyddem mynd ir [sic] ty bob amser

 

[Os felly, a oedd y bwyd yn wahanol?]

 

[Sut oedd galw’r dynion o’r caeau i’r tŷ i gael eu cinio?]

Chwythu Cragen, neu bib

 

[Am faint o’r gloch yr oedd pryd yn y prynhawn?]

Yn yr haf pedwar or [sic] gloch, y gaeaf 6 or [sic] gloch (a tendio y ceffylau tua wyth)

 

[Beth oedd yr enw, neu’r enwau arno?]

Cynwysfwyd

 

[Beth a fwyteid?]

Bara haidd neu gymysg a tê

 

[Ym mh’le y bwyteid y pryd bwyd hwn?]

Ar y caeau yn yr haf, ac yn y ty yn y gaeaf

 

[Am faint o’r gloch yr oedd pryd gyda’r nos?]

Tua wyth or [sic] gloch

 

[Beth oedd yr enw (neu’r enwau) arno?]

Swper

 

[Beth a fwyteid iddo?]

Uwd llaeth neu lefrith

 

[Pwy fyddai yno? (Y gweision er enghraifft?)]

Y gweision ar [sic] morynion

 

[Sut y byddai’r gwaith beunyddiol yn ffitio i mewn?]

Yn drefnus iawn

 

[Pa amser a wneid y godro?]

(Bore)                                      (Prynhawn)

Cyn brecwast haf a gaeaf, gorffen erbyn te chwech yn y gaeaf

a gorffen run fath yn yr haf, sef ar ol te darfod 6 o gloch

 

[A fyddid yn dyrnu â ffust?]

Byddai [?] cyn cof i mi

 

[Pa amser ar y dydd y byddai’r gwragedd yn ymweld â’u cymdogion?]

Yn y prynhawn neu gyda’r nôs

 

[A beth am y dynion?]

Ychydig o amser a gai y gweithwyr i ymweld ond ar y Sul

 

[Beth oedd yr enw yn eich ardal am fynd i alw ar bobl fel hyn? (Yn rhai ardaloedd defnyddir y geiriau ‘cerdded tai’ neu ‘cymowta’, er enghraifft)]

Ymweld a chymydog (troi i mewn)

 

[Sut yr oedd pobl yn eu difyrru eu hunain gyda’r nos yn eu cartrefi?]

Adrodd straeon, merched yn gweu ar[sic] dynion yn gwneyd [sic] canhwyllau brwyn.

Glanhau gêr ceffylau eto.

 

[Am faint o’r gloch yr eid i’r gwely?]

Rhwng naw a deg or [sic] gloch

 

[A wneid unrhyw waith gyda’r nos ar yr aelwyd?]

Gweu ir[sic] merched eto fel yr uchod

 

[A oedd bwyd gwahanol yn y gaeaf a’r hâf?]

Na tebyg fyddai bwyd gydol y flwyddyn

 

 

[MS 338_0003]

 

[Beth oedd enwau’r gwahanol ystafelloedd yn eich ardal?]

Briws, gegin, parlwr, pantri ty llaeth etc.

 

[A oedd bwyd arbennig amser cneifio neu ddyrnu, neu yn ystod y cynhaeaf?]

Byddai bwyd da iawn amser dyrnu, byddai pawb am y goreu [sic]

 

[Beth oedd enwau’r gwahanol fathau o weision a morynion (er enghraifft, ‘hwsmon’, gwas mawr, gas bach)?]

Hwsmon, Pen Certmon, Ail gertmon, Pen Porthwr, Ail borthwr, dyn caled, ail gwas, gwas bach

 

[Beth oedd enwau’r tai allan arferol yn eich ardal?]

Beudy, stabl, cwt lloi, hovel, siedau gwartheg stôr, cwt malu

ysgubor etc.

 

[Unrhyw wybodaeth neu atgofion arall o’ch eiddo ar arferion eich ardal?]

Un arferiad, arfer pobi hefo tywyrch ac eithin,

Corddi llaeth gyda corddwr wyntyll.

Torri yd a gwair hefo pladuriau

Llogi bachgen i wylio brain rhag iddynt godi Swedes.

Cymaint a deuddeg o fechgyn yn teneuo rwdins a dyn yn edrych ar eu hol.

Gwneyd [sic] canwyllau [sic] brwyn

Cofio merched yn cynull[sic] yr yd gymaint a chwech neu wyth ohonynt.

Cofio cario yd trwy y nos hefo goleu’r lleuad

Arfer rhoddi swllt neu ddau o ernes pan yn cyflogi gwâs fel ZEL ar y cytuneb

Hel tail gwartheg wedi sychu yn yr haf, fel tanwydd.