arrowbookcheckclosecommentfacebookfavourite-origfavouritegooglehomeibapdfsearchsharespotlighttwitterwelsh-government

Gellir lawrlwytho cynnwys at ddefnydd anfasnachol, megis defnydd personol neu ar gyfer adnoddau addysgol.
Ar gyfer defnydd masnachol cysyllwch yn uniongyrchol gyda deilydd yr hawlfraint os gwelwch yn dda.
Darllenwch fwy am y Drwydded Archif Greadigol.

Delwedd 1:Download link to the full resolution of image number 1
full resolution of image 1

Disgrifiad

Cricieth – Min y Môr . Yn ystod y chwyldro diwydiannol tyfodd dinasoedd a threfi a daeth gwyliau'n boblogaidd. Ar ôl i'r rheilffordd gyrraedd ym 1867 ehangodd Cricieth i fod yn gyrchfan glan môr adnabyddus. Roedd perchnogion tir ar hyd y blaendraeth yn gyflym i gymryd mantais. Y cyntaf o'r rhain oedd William Watkins o Muriau Mawr. Roedd wedi etifeddu tir o amgylch y dref gan ei fam a oedd yn disgyn o un o deuluoedd hynaf yr ardal. Roedd un darn, y “Llain Hir”, ar ochr orllewinol y castell, yn berffaith ar gyfer adeiladu teras o dai mawr. Aeth i bartneriaeth â Robert Jones a'i fab Thomas contractwyr, Corporation Terrace ac Owen Owens, masnachwr coed o Borthmadog. Cyflogwyd pensaer O.M.Roberts i baratoi’r cynlluniau. Erbyn haf 1877 roedd popeth yn barod i ddechrau. Disgrifiwyd gosod y garreg sylfaen, a gynhaliwyd ddydd Llun y Sulgwyn (Mai 21ain) am 5yp, yn frwd yn y papur newydd dirwest “Llais y Wlad”. Gorymdeithiodd y plant a thrigolion o'r ysgoldy, dan arweiniad baner y “Templedi Da”, i Muriau Mawr, lle ymunodd Mr a Mrs Watkins a'u plant â nhw, ac yna ymlaen i lan y môr lle'r oedd torf fawr wedi casglu. Yna cymerodd Miss Watkins, gyda chymorth ei brawd Willie Watkins, y trywel arian, a'i chyfarwyddo gan Mr Thomas Jones, osododd y garreg. Mewn ceudod gosodwyd cist efydd, yn cynnwys swm o arian a phapurau newydd. Ar ôl y seremoni gwnaeth yr holl bartneriaid areithiau ac yna symudodd pawb i'r ysgoldy lle cynhaliwyd cyngerdd ac yna darlith ar ddirwest a gafodd dderbyniad da.

Gwerthwyd y prydlesi yn gyflym a chychwynnodd y prosiect. Adeiladwyd stablau ac iard yn Abereistedd ar gyfer storio ac i baratoi'r deunydd. Daeth cerrig o chwarel y Ddinas gerllaw, y traeth (er i hyn gael ei wahardd yn ddiweddarach) ac o fannau eraill. Roedd y prydlesi yn nodi bod Pinwydd Americanaidd i gael ei ddefnyddio ac roedd masnachwyr coed fel Owen Owens yn mewnforio llawer iawn o bren i Borthmadog o Ganada a Pensacola yn UDA ar gyfer adeiladu llongau a defnydd eraill. Heidiodd seiri maen, seiri coed, plastrwyr a llafurwyr i mewn o'r ardal gyfagos. Erbyn cyfrifiad 1881 roedd tri ar hugain o dai gan gynnwys siop wedi'u cwblhau, pob un ohonynt gyda theuluoedd yn byw ynddyn nhw ac eithrio dau. Disgrifiwyd y preswylwyr yn bennaf fel “ceidwaid tai llety” er bod cymysgedd o Gapteiniaid llong, blwydd-dalwyr (pobl wedi ymddeol), peirianwyr, cyfrifwyr a chrefftau a phroffesiynau eraill. Dros y 15 mlynedd nesaf ychwanegwyd rhif 24 ac yna rhifau 25 -30. Ganed Margaret “Panky” McKenzie Jones ar Stryd y Castell ym 1909. Roedd hi’n cofio, “Min y Môr oedd yr ochr smart, roedd y mwyafrif o’r tai yn dai lletya, cymerodd yr un bobl â nhw flwyddyn ar ôl blwyddyn, gan aros mis neu chwe wythnos. Daeth teuluoedd â'u

morwynion a'u nanis ac yn aml iawn eu gyrwyr cerbydau hefyd. Rwy’n cofio mynd am dro ar hyd y Teras ar noson o haf yn edrych i mewn ar yr ymwelwyr yn cael cinio. Roedden nhw i gyd wedi newid ac roedd ganddyn nhw forwynion parlwr. Roedd yn gain iawn. ”

Sylwadau (0)

Rhaid mewngofnodi i bostio sylw