arrowbookcheckclosecommentfacebookfavourite-origfavouritegooglehomeibapdfsearchsharespotlighttwitterwelsh-government

Gellir lawrlwytho cynnwys at ddefnydd anfasnachol, megis defnydd personol neu ar gyfer adnoddau addysgol.
Ar gyfer defnydd masnachol cysyllwch yn uniongyrchol gyda deilydd yr hawlfraint os gwelwch yn dda.
Darllenwch fwy am y Drwydded Archif Greadigol.

Delwedd 1:Download link to the full resolution of image number 1
full resolution of image 1

Disgrifiad

Cricieth - Bys Cefn Castell.

Bwthyn bach ar y llwybr rhwng Cricieth a cheg afon Dwyfor oedd Cefn Castell. Heddiw mae adeilad modern iawn wedi ei ddisodli. Flynyddoedd lawer yn ôl roedd teulu’r diweddar Gynghorydd Henry Jones yn byw yno. Ysgrifennodd y stori ysgytwol hon yn ei hunangofiant “Straeon Harri Bach” (Gwasg Carreg Gwalch 2011).

“Cofiaf Nain yn adrodd hanes ei nain ei hun, Dora Roberts, a chafodd ei geni ym Mryn Ffynnon, Ynys. Un bore, bu farw tad Dora ym Mryn Ffynnon ac fe wyddai Dora y byddai’n cael siâr o’r ewyllys ac mae’n si?r ei bod wedi ‘capel ganu’ (ymadrodd lleol am frolio) hynny ac y gwyddai llawer o bobl yr ardal ei bod am gael arian ar ôl ei thad. Ar ddiwrnod y cynhebrwng byddai’r ewyllys yn cael ei ddarllen a’r eiddo’n cael ei rannu yn ôl trefn yr oes, ac mi aeth Dora i’r cynhebrwng a dod yn ôl y noson honno gyda’r arian yn ei meddiant. Wrth gerdded ar hyd y clogwyn (ger gwesty’r Marine heddiw), neidiodd rhywun o’r gwrych ac anelu amdani. Hitiodd Dora Roberts y dyn nes iddo syrthio i lawr y clogwyn a chyn iddo allu dringo’n ôl, rhedodd hithau am Gefn Castell. Ymhen ychydig, sylweddolodd yn ôl y s?n, fod y dyn wedi dringo’r dibyn ac yn rhedeg ar ei ôl. Cyrhaeddodd Gefn Castell ac agorodd y drws; drws dau hanner oedd hwn, fel drws beudy, gyda thwll bys er mwyn codi’r glicied bren. Rhag i’r dyn agor y drws, gwthiodd y bwrdd derw oedd yn y gegin yn erbyn y drws. Ar y bwrdd ‘roedd bara, menyn a chyllell fara mawr. Yn anffodus, er ei fod yn rhwystro gwaelod y drws rhag agor, nid oedd y bwrdd yn rhwystro’r rhan uchaf ac mi welodd Dora fys yn dod trwy’r twll i agor y glicied. Cododd y gyllell a rhoi clec i’r bys nes yr oedd ar y llawr. Dechreuodd y dyn weiddi a rhedodd oddi yno. Ymhen sbel, daeth ei g?r John Roberts, adra ar ôl bod o gwmpas y stoc. Roedd Dora yn eistedd yn welw ei gwedd, a dyma’r g?r yn gofyn beth oedd wedi digwydd. ‘Mae ‘na rywun wedi trio dwyn y pres ond mae ‘na nod arno’ ‘Be di hwnnw?’ Dyma hi’n dangos y bys ar y llawr. Aeth John Roberts yn ôl at y sgweier a dweud beth oedd wedi digwydd. Heliodd hwnnw griw o ddynion o blith ei weision a’i denantiaid i chwilio am y dyn. Pwy oedd dyn? Doedd neb yn gwybod ond credir mai mab un o’r ffermydd cyfagos oedd o. Dyna’r cwbl oedd Nain yn ei wybod. Dywedodd iddi weld y stori wedi ysgrifennu yng nghefn Beibl y teulu.”

Sylwadau (0)

Rhaid mewngofnodi i bostio sylw