arrowbookcheckclosecommentfacebookfavourite-origfavouritegooglehomeibapdfsearchsharespotlighttwitterwelsh-government

Gellir lawrlwytho cynnwys at ddefnydd anfasnachol, megis defnydd personol neu ar gyfer adnoddau addysgol.
Ar gyfer defnydd masnachol cysyllwch yn uniongyrchol gyda deilydd yr hawlfraint os gwelwch yn dda.
Darllenwch fwy am y Drwydded Archif Greadigol.

Delwedd 1:Download link to the full resolution of image number 1
full resolution of image 1

Disgrifiad

CRICIETH - Y GARREG ORCHEST.

Y tu allan i'r Neuadd Goffa mae clogfaen mawr sy'n pwyso tua 170kg. Pob blwyddyn, daw dynion cryf o bob rhan o Brydain i geisio ei godi i'w hysgwydd. Mae yna lawer o gerrig o'r fath ledled y wlad a thu hwnt. Fe'u gelwir yn Gerrig Orchest (Feat Stones). Yn wreiddiol roedd y garreg hon yn sefyll y tu allan i hen Neuadd y Dref, wrth droed y castell. Fe'i gelwid yn “Carreg Cam” sy'n awgrymu ei fod yn cael ei ddefnyddio i fowntio ceffylau. Ysgrifennodd Evan Hughes, a gafodd ei fagu ar Stryd y Castell cyn y Rhyfel Mawr, y byddai trigolion lleol yn dweud wrth ymwelwyr fod gan y garreg bwerau cyfriniol! Gelwid yr ardal honno “Y Dref”. Cynhaliwyd y farchnad a'r ffair yma, o'r sgwâr i lawr i Abermarchnad. Roedd o leiaf ddwy dafarn yn agos. Y maes bach o flaen Neuadd y Dref oedd lle'r oedd gweision fferm, chwarelwyr a morwyr yn hongian o gwmpas ac yn herio'i gilydd i godi'r garreg. Dywedwyd mai seiri maen oedd yn cael y llwyddiant mwyaf gan eu bod wedi arfer codi pwysau trwm.

Yn yr 1880au, roedd David Lloyd George yn byw yn Nheras Tanygrisiau a byddai'n pasio'r garreg bob bore ar ei ffordd i'r orsaf reilffordd ar gyfer ei drên i Borthmadog, lle'r oedd yn glerc cyfreithiwr. Cynhaliwyd cynulliadau ar y maes bach wrth ymyl Neuadd y Dref, ac yn ystod ymgyrchoedd etholiadol byddai'r darpar ymgeiswyr yn gwneud eu hareithiau yma. Efallai bod hyd yn oed Prif Weinidog y dyfodol wedi sefyll ar y garreg i annerch y bobl leol. Ym 1927 penderfynodd Cyngor y Dref “y dylid symud Carreg Cam o Neuadd y Dref i dir y Neuadd Goffa”.

Sylwadau (0)

Rhaid mewngofnodi i bostio sylw