arrowbookcheckclosecommentfacebookfavourite-origfavouritegooglehomeibapdfsearchsharespotlighttwitterwelsh-government

Gellir lawrlwytho cynnwys at ddefnydd anfasnachol, megis defnydd personol neu ar gyfer adnoddau addysgol.
Ar gyfer defnydd masnachol cysyllwch yn uniongyrchol gyda deilydd yr hawlfraint os gwelwch yn dda.
Darllenwch fwy am y Drwydded Archif Greadigol.

Delwedd 1:Download link to the full resolution of image number 1
full resolution of image 1

Disgrifiad

Cricieth - Hen Gadwalad Braich y Saint
Cadwalader Jones 1791 – 1871.

Efallai eich bod wedi clywed y gerdd neu'r gân am “Hen Gadwalad” o fferm Braich y Saint ond a oeddech chi'n gwybod bod llong wedi'i henwi ar ei ôl? Hwn oedd y sgwner fach “Cadwalader Jones”, a adeiladwyd ym Mhorth y Gest. Buddsoddodd aelodau o'i deulu, o Braich y Saint a Pen y Bryn yng Nghricieth, yn y llong. Ei nai John Cadwalader o Salem Terrace, Cricieth, oedd y prif berchennog a'r Capten. Dyma'r gerdd gan Robert Williams, 'Robin Fawr o Fynytho', ac yna stori am y llong.

Fe ddaeth yr hen Gadwalad'
Ar gefn 'i geffyl glas,
O Griciath i Bwllheli
I g'logi pedwar gwas.
Daeth ataf yn bur addfwyn
A'i wep yn wên i gyd,

A ch'logais gan lwyr gredu
Cawn i fistar clenia'r byd.
Yn fora ar ddydd Gwenar
Cychwynnais tuag un,
i weini i Eifionnydd,
Gan adael ardal Ll?n
I lecyn bach godidog
A'i enw Bach-y-Saint,
Bûm yno am rai dyddiau,
Does achos enwi faint.

Y gelltydd oedd yn sythion
A'r cryman yn ddi-fin,
A fynta'r hen Gadwalad'
G?r anodd iawn 'i drin.
Fe godai yn y bore
A'i lepan gyda'r gwynt,
Gan weiddi,
'Codwch hogia,
Mae hi'n chwartar wedi pump.'

Ar ôl i'r hogia godi
A mynd â'r 'ffyla i'r d?r,
A dyfod yn 'u hola,
Cânt botas, blawd a d?r.
Fe ordrai bawb i weithio,
Gan redeg fel ar ras,
Ond un felly oedd Cadwalad',
G?r calad wrth 'i was.

Mi gês fy magu gartra,
Ni chês i 'rioed ddim nych,
Ym Bach-y-Saint eleni
Rwy'n byw ar fara sych;
Hen bennog ar yr efal
A hwnnw'n ddrwg 'i flas,
Ond mi wyddoch am Gadwalad',
G?r calad wrth 'i was.

Ym Mach-y-Saint annifyr
Mae gwely trwmbal trol
Lle bûm i'n treio cysgu
Ar hanner llond fy mol.
A chig yr hen hwch focha
Yn weidin a di-flas,
Ond fe wyddoch am Gadwalad',
G?r calad wrth 'i was.

Ffarwel i dynnu rwdins,
Ffarwel i'r gaib a'r rhaw,
Ffarwel i'r gaseg dena',
Sy'n gorwedd yn y baw,
Ffarwel i'r tarw penwyn,
Ffarwel i'r ceffyl glas,
Ffarwel i'r hen Gadwalad',
G?r calad wrth 'i was.

Y Llong.
Yn ei hunangofiant " Llongwr o Roslan " mae John Jones Williams yn rhoi disgrifiad bywyd a'r amodau gwael ar y sgwneri bach o Borthmadog. “Wedi bod cartref am sbel cefais waith ar y sgwner "Cadwalader Jones" ym Mhorthmadog. Hen ?r mewn tipyn o oed oedd y Capten, John Cadwalader, dyn caled a chynnil iawn. Byddai bob amser yn dweud y drefn bod gormod o de neu fara'n cael ei defnyddio, a phrin iawn oedd y bwyd bob amser. ......Cofiaf yn dda fynd i lawr i'w caban y tro cyntaf a rhyw aroglau cryf yn dod o rywle. Bwcedaid o fargarin oedd yno, yr 'hen ddyn' wedi ei chael yn r

wedi gweld margarin cyn hynny a dyna be gawsom tra buom ar y llong, ac er gwaethaf yr aroglau ofnadwy oherwydd bod y margarin wedi toddi ryw dro ac wedi fferru wedyn, yr oeddwn yn byw ac yn twchu ar fargarin a bara caled. .... Ein hof bleser fyddai dal mecryll, ac yr oeddem yn od o lwcus. Pan ofynnais i'r hen gapten beth wnawn i frecwast, ei ateb oedd 'Dal mecryll y gwnaent nhw', a mecryll fyddai i frecwast ac i de”.

Sylwadau (0)

Rhaid mewngofnodi i bostio sylw