Y BWGAN CRICIETH.
Cyfieithwyd o bapur newydd Saesneg Mawrth 1869.
Adnabuwyd Cricieth ar un adeg am ei bwgan. Roedd "Bwgan Cricieth" yn enw brawychus i'r gymdogaeth gyfan, yn aml yn ymddangos ar ôl iddi nosi, yn crwydro o gwmpas y ffyrdd a'r caeau. Ar un achlysur roedd "ffrind o ffrind" i'r adroddwr yn dychwelyd adref trwy Gricieth, yn ei gig, gyda chydymaith. Roedd hi'n nosi, ond ddim yn rhy dywyll i'r gyrrwr ei weld, wrth iddyn nhw nesáu at dro yn y ffordd, roedd person yn sefyll yng nghanol y ffordd. Gyrrodd y teithwyr i fyny, troi allan o’u cwrs er mwyn osgoi rhedeg i lawr y ffigur, ac wrth iddo basio, fe wnaeth y gyrrwr ei daro’n ysgafn â’i chwip. Cyn gynted ag y gwnaeth, roedd yn teimlo ei fod wedi gwneud camgymeriad. Fodd bynnag, ni roddwyd amser i edifeirwch, oherwydd mewn eiliad ar ôl y strôc ddi-alw, gollyngodd yr harnais o'r ceffyl a chawsant eu taflu o'r gig i'r ffordd. Yna roedden nhw'n gwybod eu bod nhw wedi cyfarfod a cham-drin Bwgan Cricieth. Carlamodd y ceffyl, ryddhawyd o'i harnais, adref, gan ddychryn teulu ei berchennog. Anfonwyd gwas ar unwaith ar hyd y ffordd i roi cymorth, a chyfarfu â'i feistr yn fuan ar droed. Fe wnaeth y gwas, wrth ddarganfod bod y gig wedi'i adael ar ôl, wirfoddoli i redeg yn ôl a nôl ceffyl arall i ddod ag ef adref, ond atebodd y cyflogwr ofnus, "Na, gadewch ef tan y bore," ac am gyfnod gwrthod rhoi unrhyw gyfrif o'r hyn a ddigwyddodd. Mae'r ysbryd hwn wedi cael ei "allfwrw" gan esgob duwiol - mae'n debyg gyda chloch, llyfr a channwyll - ond mae'r cyfnod y cyfyngwyd yr ysbryd cythryblus bron ar ben, ac mae'r pentrefwyr yn edrych ymlaen gyda rhywfaint o bryder i'r amser pan fydd Bwgan Cricieth yn rhodio'r ddaear eto.
NODYN: Cloch, llyfr a channwyll Mae'r ymadrodd hwn yn cyfeirio at eiriau cloi defod yr ysgymuno, “Gwnewch â’r llyfr, diffoddwch y gannwyll, canwch y gloch”, sy'n golygu bod y llyfr gwasanaeth ar gau, y gannwyll wedi'i ddiffodd a'r gloch pasio yn canu, fel arwydd o farwolaeth ysbrydol.