arrowbookcheckclosecommentfacebookfavourite-origfavouritegooglehomeibapdfsearchsharespotlighttwitterwelsh-government

Hen Dŷ Cwrdd, Trecynon

Yr Hen Dŷ Cwrdd yw’r achos anghydffurfiol cynharaf yng Nghwm Cynon ac mae’n cynrychioli dilyniant meddwl a gweithredu radicalaidd ers yr 17eg ganrif. Adeiladwyd y capel cyntaf yn 1751, yn dŷ cwrdd tebyg i fwthyn. Roedd lle i 50–100 o bobl eistedd yn yr adeilad gwreiddiol, ac erbyn 1853 roedd ganddo 60 o aelodau.

Gwelodd yr Hen Dŷ Cwrdd gyfres o weinidogion radicalaidd. Un o arddelwyr cynnar Undodiaeth yng Nghymru oedd Thomas Evans (Tomos Glyn Cothi). Gwehydd o ddyffryn Teifi oedd hwn, a sefydlodd gapel cyntaf y ffydd yn 1796, ac a heriai’r awdurdodau’n bryfoclyd drwy ganu caneuon Jacobinaidd yn gyhoeddus, gan gynnwys fersiwn Cymraeg o’r Marseillaise. Maes o law fe’i carcharwyd yng Nghaerfyrddin tan 1811, lle bu’n ysgrifennu llyfrynnau radicalaidd i’w dosbarthu. Pan gafodd ei ryddhau, wahoddiad i gymryd yr awenau yn yr Hen Dŷ Cwrdd. Wedi ei farwolaeth yn 1833, parhaodd y capel yn weithredol a dilynodd gweinidogion radicalaidd eraill yn ôl ei droed. Gweinidogaethodd John Jones am 30 mlynedd olaf ei fywyd, cyn marw yn 1863, ar ôl cyfnod o gyfrannu erthyglau i gyhoeddiad y Siartwyr, Udgorn Cymru. Ef hefyd oedd un o sylfaenwyr Yr Ymofynydd yn 1847, cylchgrawn enwadol Undodaidd Cymraeg. Un o weinidogion olaf y capel oedd Jacob Davies. Roedd yn fardd a heddychwr, ac yn ystod ei oes cyfrannodd yn rheolaidd i’r diwylliant Cymraeg fel gohebydd a darlledwr.

Adeiladwyd y capel presennol yn 1862 gan ddilyn cynllun y pensaer Evan Griffiths o Aberdâr. Mae’n gapel canolig o ran maint, yn eistedd 250-300, gyda ffasâd anghyffredin o ddiaddurn a ddyluniwyd i fod ‘yn syml a chryf, gan adlewyrchu’r credoau Undodaidd mewn rhyddid, goddefgarwch a maddeugarwch’. Wedi iddo gau fe’i prynwyd gan Addoldai Cymru yn 2005.

http://www.addoldaicymru.org/hen-dy-cwrdd/

Mae 7 eitem yn y casgliad

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

HDC024.jpg

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Receipt listing leases for Hen Dŷ Cwrdd, Trecynon

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Plan of site of Hen Dŷ Cwrdd, Trecynon, 1909

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Drawing of Hen Dŷ Cwrdd, Trecynon

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Hen Dŷ Cwrdd, Trecynon

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Drawing of Hen Dŷ Cwrdd, Trecynon

Favourites Icons A vector image of a heart to represent a Favourite Item

Hen Dy Cwrdd Chapel, Trecynon

Sylwadau (0)

Rhaid mewngofnodi i bostio sylw